नेकपा एमाले सामान्य संगठनात्मको पुनर्गठनको बहसको केन्द्रमा मात्र छैन । यो  पार्टीको भविष्य, कम्युनिस्ट आन्दोलनको दिशा र नेपालको लोकतान्त्रिक राजनीतिको आगामी यात्रासँग जोडिएको छ ।  संगठन पुनर्गठन, शुद्धीकरण, पुनर्जागरण र जनविश्वास पुनःस्थापनाका लागि  कार्यदल मार्फत अघि बढाइएको  आत्मसमिक्षाको बिषयलाई अब व्यक्ति केन्द्रित विवादका रूपमा होइन, पार्टीको अस्तित्व, विचार, संगठन र कम्युनिष्ट आन्दोलनको भविष्यसँग जोडिएको ऐतिहासिक जिम्मेवारीका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ।

आज एमालेभित्र पुनर्गठनको आवश्यकता स्वीकार गर्ने र त्यसलाई नेतृत्व परिवर्तनसँग मात्र जोडेर अस्वीकार गर्ने दुई प्रकारका मनोविज्ञान देखिन्छन्। पहिलो धारले पुनर्गठनको अर्थ वर्तमान नेतृत्व हटाउनु हो भन्ने भयबाट बहस गरिरहेको छ। दोस्रो धारले पुनर्गठन भनेको व्यक्ति हटाउने वा व्यक्ति स्थापित गर्ने खेल नभई पार्टीलाई समयअनुकूल रूपान्तरण गर्ने प्रक्रिया हो भन्ने मान्यता राख्छ। अहिलेको चुनौतिपुर्ण घडिमा दोस्रो धारले आज अत्यन्त गम्भीर रुपले  बैतारिक र राजनीतिक जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।
किनकि पुनर्गठन पक्षधरको लक्ष्य कसैलाई पराजित गर्नु होइन, नेकपा एमालेलाई पुनः विजयी बनाउनु हो।
लक्ष्य कुनै व्यक्तिको राजनीतिक भविष्य समाप्त गर्नु होइन, पार्टीको राजनीतिक भविष्य सुरक्षित गर्नु हो।
लक्ष्य गुट निर्माण गर्नु होइन, संस्था निर्माण गर्नु हो।
लक्ष्य विभाजन होइन, अझ सुदृढ एकता हो।
पुनर्गठन  पक्षधरले अहिले एउटा कुरा विशेष रूपमा सम्झनुपर्छ— …..खुट्टा टोक्यो भन्दै ….टोक्नु जाने गल्ति गर्नु हुदैन  । 

हामीमाथि आरोप लाग्न सक्छ। अपमानजनक शब्द प्रयोग हुन सक्छ। पुनर्गठनको माग गर्ने कार्यकर्तालाई विभिन्न उपमा दिइन सक्छ। सामाजिक सञ्जालमा आलोचना हुन सक्छ। चरित्रमाथि प्रश्न उठाउन सकिन्छ। तर त्यसको जवाफ त्यही भाषामा फर्काउनु राजनीतिक परिपक्वता हाम्रो संस्कार र संस्कृति होइन।  सिंगो कम्युनिष्ट आन्देलनको भबिष्यको चिन्ता गर्ने हामीले आवेग होइन, विवेक बिबेक प्रयोग गर्नु छ । प्रतिशोध होइन, राजनीतिक संघर्ष सिकाएको छ । व्यक्तिगत गाली होइन, वैचारिक बहस सिकाएको छ। अराजकता होईन अनुशासन सिराएको छ । ब्यक्ति पुजा होईन संस्थागत प्रकृय बलियो बनाऊन सिकाएको छ । 
त्यसैले पुनर्गठन पक्षधरहरूले अझ धेरै संयमित, अनुशासित, वैचारिक र जिम्मेवार भएर अघि बढ्नुपर्छ।

आजको सबैभन्दा ठूलो खतरा पुनर्गठन होइन। पुनर्गठनलाई गलत ढंगले बुझ्नु, त्यसलाई व्यक्तिविरोधी अभियान बनाउनु र त्यसको प्रतिक्रियामा पार्टीभित्र प्रतिशोधको अर्को संस्कृति विकास गर्नु ठूलो खतरा हो।

नेकपा एमाले कसैको निजी सम्पत्ति होइन। यो हजारौँ नेता–कार्यकर्ताको त्याग, संघर्ष, जेल, भूमिगत जीवन, जनआन्दोलन, संगठन निर्माण र जनताको विश्वासबाट बनेको संस्था हो। यसलाई कुनै एक व्यक्ति वा एउटा पुस्ताको राजनीतिक सम्पत्तिका रूपमा बुझ्न मिल्दैन।

पुरानो पुस्ताले एमाले निर्माणमा गरेको योगदान ऐतिहासिक छ। त्यो योगदानको सम्मान हुनुपर्छ। तर योगदानको सम्मान र अनन्तकालसम्म नेतृत्वमा रहिरहने अधिकार एउटै कुरा होइन। राजनीतिक संस्था पुस्तान्तरण हुँदै अघि बढ्छ। नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवारी दिनु पुरानो पुस्ताको अपमान होइन , बरु पुरानो पुस्ताको योगदानलाई संस्थागत गर्ने सबैभन्दा सम्मानजनक बाटो हो।

पुनर्गठन भनेको के हो?

पुनर्गठनलाई केवल नेतृत्व परिवर्तनको रूपमा बुझ्नु नै आजको मूल वैचारिक भ्रम हो।

पुनर्गठन भनेको विचारको पुनर्समीक्षा हो।
पुनर्गठन भनेको संगठनको पुनर्संरचना हो।
पुनर्गठन भनेको नीति र कार्यक्रमको पुनर्निर्माण हो।
पुनर्गठन भनेको जनतासँग टुटेको सम्बन्ध पुनःस्थापित गर्नु हो।
पुनर्गठन भनेको नयाँ पुस्तालाई राजनीतिक भविष्य दिनु हो।
पुनर्गठन भनेको पार्टीलाई व्यक्ति केन्द्रित संस्कृतिबाट संस्था केन्द्रित संस्कृतिमा लैजानु हो। पुनर्गठन भनेको कार्यशैली र जनशैलीलाई जनमुखी बनाऊनु हो । जनताको आधारभुत मुद्ध र मागलाई जनताको आगनमा संबोधन गर्नु हो । 

आज संसार बदलिएको छ। अर्थतन्त्र बदलिएको छ। प्रविधि बदलिएको छ। सूचना र सञ्चारको चरित्र बदलिएको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल अर्थतन्त्र, जलवायु संकट, रोजगारी, वैदेशिक पलायन, सामाजिक असमानता र नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतना आजका वास्तविक चुनौती हुन्।हिजोको भाष्य दोहोर्‍याएर मात्र आजको समाजलाई नेतृत्व गर्न सकिँदैन।

मदन भण्डारीले जनताको बहुदलीय जनवादलाई आफ्नो समयको चुनौतीको उत्तरका रूपमा अघि सार्नुभएको थियो। त्यसैगरी आजको एमालेले पनि जबजको जनपक्षीय, लोकतान्त्रिक र परिवर्तनकारी सारलाई एक्काइसौँ शताब्दीको नयाँ परिस्थितिसँग जोडेर विकास गर्न सक्नुपर्छ। विचारलाई संग्रहालयमा राखेर होइन, समाजको परिवर्तनसँग जोडेर जीवित राख्न सकिन्छ।

निर्वाचनको सन्देशलाई आत्मसमीक्षाको आधार बनाऔँ

फागुन २१ गतेको निर्वाचन परिणामलाई सामान्य चुनावी पराजय भनेर पन्छाउन मिल्दैन। जनताले दिएको मत राजनीतिक सन्देश हो। त्यो सन्देश मन नपरे पनि सुन्नुपर्छ।

कम्युनिस्ट पार्टीको शक्ति जनताको मत र विश्वासबाट आउँछ। जनताले प्रश्न उठाउँछन् भने त्यसको उत्तर खोज्नु नेतृत्वको जिम्मेवारी हो। पराजयको दोष अरूमाथि थोपरेर पार्टी बलियो हुँदैन। आत्मसमीक्षा गरेर मात्र पुनर्निर्माण सम्भव हुन्छ।

आज एमालेले आफैँलाई सोध्नुपर्ने प्रश्न धेरै छन् । जनतासँग दूरी किन बढ्यो? युवाले पार्टीप्रति आकर्षण किन गुमाउँदैछन्? कार्यकर्तामा निराशा किन बढ्यो? निर्णय प्रक्रिया किन संकुचित हुँदै गयो? आलोचना र फरक मतलाई राजनीतिक सम्पत्तिका रूपमा लिनुको सट्टा चुनौतीका रूपमा किन बुझियो? पार्टी जनताको घरदैलोमा कति पुगेको छ?यी प्रश्नको इमानदार उत्तर नै पुनर्गठनको आधार बन्नुपर्छ।

‘कम्युनिस्ट पार्टी चाहिँदैन’ भबिष्य छैन भन्नेको प्रतिबाद गरौ !

आज केही बिरोधी तत्वहरू र केही कमिसुनिष्ट आन्देलनका सहयात्रिहरु  ‘अब कम्युनिस्ट पार्टीको आवश्यकता छैन’ भन्न थालेका छन्। यस्तो धारणा कुनै सामान्य राजनीतिक टिप्पणी होइन। यसले नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनले प्राप्त गरेका उपलब्धि, लोकतान्त्रिक रूपान्तरणमा खेलेको भूमिका र सामाजिक न्यायका एजेन्डामाथि नै प्रश्न उठाउँछ।तर  यसमा पुनर्गठन पक्षधरहरूको स्पष्ट उत्तर हुनुपर्छ । 

हामीलाई कम्युनिस्ट आन्दोलन चाहिएको छ।
हामीलाई नेकपा एमाले चाहिएको छ।
तर हामीलाई कमजोर, जड, व्यक्ति केन्द्रित र जनताबाट टाढिएको एमाले होइन । नयाँ युगको चुनौती सामना गर्न सक्ने, लोकतान्त्रिक, जनमुखी, संगठित र वैचारिक रूपमा सशक्त  पुनर्गठति एमाले चाहिएको छ।जनताको एमाले जनताबाट अनुमोदित एमाले चहिएको छ । 
कम्युनिस्ट आन्दोलन समाप्त गर्ने होइन, त्यसलाई पुनर्जीवित गर्ने हो। एमाले समाप्त गर्ने होइन, एमालेलाई अझ बलियो बनाउने हो।यही कारण पुनर्गठन पक्षधरहरूले पार्टी विभाजनको बाटो रोक्नुपर्नेछ।
एमाले भित्रका दुर्गुण  हटाऊ 
यदि पार्टीभित्र संवाद बन्द भयो, संस्थागत बैठकहरू निष्क्रिय भए, फरक मतलाई निषेध गरियो, पुनर्गठनलाई व्यक्तिविरोधी अभियानका रूपमा चित्रित गरियो र प्रतिक्रियामा पुनर्गठन पक्षधरहरू पनि समानान्तर गुट निर्माणतर्फ लागे भने अन्ततः लाभ पार्टी विरोधी शक्तिले लिनेछन्।
पार्टीभित्रबाटै ‘कम्युनिस्ट पार्टी आवश्यक छैन’ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न चाहनेहरूका लागि त्यस्तो अवस्था सबैभन्दा अनुकूल हुनेछ।त्यसैले पुनर्गठन पक्षधरहरूले अत्यन्त सावधानी अपनाउनुपर्छ।हामीले पार्टीभित्र संघर्ष गर्नुपर्छ, तर पार्टीविरुद्ध संघर्ष गर्नु हुँदैन।
नेतृत्वको आलोचना गर्नुपर्छ, तर संस्थाको अवमूल्यन गर्नु हुँदैन , नीतिको विरोध गर्नुपर्छ, तर संगठन कमजोर बनाउनु हुँदैन, गलत निर्णयको प्रतिवाद गर्नुपर्छ, तर कार्यकर्ताबीच वैमनस्य फैलाउनु हुँदैन। नेतृत्व परिवर्तनको बहस गर्न सकिन्छ, तर पार्टी विभाजनको वातावरण निर्माण गर्नु हुँदैन।यही राजनीतिक अनुशासन पुनर्गठन पक्षधरको पहिचान बन्नुपर्छ।

अहिले व्यक्ति होइन, एमालेको भविष्य केन्द्रमा राखौँ !

अब सामाजिक सञ्जालको हरेक टिप्पणीको जवाफ दिनुपर्ने आवश्यकता छैन। अध्यक्षले के भन्नुभयो भनेर प्रत्येक दिन प्रतिक्रिया दिनु पनि पुनर्गठनको राजनीतिक कार्यक्रम हुन सक्दैन।हामीले प्रश्न उल्ट्याउनुपर्छ—
के एमाले जनतामा फर्कियो?के संगठन बलियो भयो?
के कार्यकर्ताको मनोबल उठ्यो?
के नयाँ पुस्ता पार्टीसँग जोडियो?
के विचार नयाँ युगअनुकूल बन्यो?
के पार्टी संस्थागत विधिमा चल्यो?
के जनताले एमालेप्रति फेरि भरोसा गर्न थाले?
यी प्रश्नको उत्तर खोज्ने अभियान नै पुनर्गठनको वास्तविक अभियान हो।

हामीले गाउँमा जानुपर्छ।
जनताको घरमा पुग्नुपर्छ।
किसानका खेतमा पुग्नुपर्छ।
युवाको रोजगारीको प्रश्न सुन्नुपर्छ।
व्यवसायीका समस्या बुझ्नुपर्छ।
महिला, श्रमिक, शिक्षक, विद्यार्थी र सीमान्तकृत समुदायका आवाज सुन्नुपर्छ।
जनताले के भन्छन्, त्यो सुन्न नसक्ने पार्टीले जनताको नेतृत्व गर्न सक्दैन।

कार्यदलको प्रतिवेदन अब संस्थागत बहसमा जाओस् ।

पुनर्गठनको उद्देश्यका लागि गठन गरिएको कार्यदलले तयार गरेको प्रतिवेदनलाई व्यक्ति विशेषको स्वीकृति वा अस्वीकृतिमा सीमित गर्नु उचित हुँदैन। कारियदलमा छल फल होस  । त्यसलाई पार्टीको संस्थागत बहसमा ल्याइनुपर्छ।
सचिवालय बैठक बसोस्।
केन्द्रीय कमिटीमा छलफल होस्।
कार्यकर्ताको सुझाव लिइयोस्।
जनताको अभिमत बुझियोस्।
आवश्यक संशोधनसहित स्पष्ट कार्ययोजना बनोस्।

कुनै पनि प्रतिवेदन अन्तिम सत्य हुँदैन। तर छलफल नै नगरी कुनै प्रतिवेदनलाई निष्क्रिय बनाउनु संस्थागत लोकतन्त्रको भावना होइन।

पुनर्गठन पक्षधरका पाँच राजनीतिक संकल्प

आज पुनर्गठन पक्षधरहरूले पाँचवटा संकल्प गर्न आवश्यक छ।

पहिलो—पार्टी विभाजन हुन नदिने।
हामीले असहमति राख्नेछौँ, संघर्ष गर्नेछौँ, तर विभाजनको बाटो रोज्नेछैनौँ।

दोस्रो—व्यक्तिवादको विकल्प संस्थागत लोकतन्त्र बनाउने।
कसैको स्थानमा अर्को व्यक्ति राख्नु मात्र परिवर्तन होइन। निर्णय प्रणाली नै लोकतान्त्रिक बनाउनु परिवर्तन हो।

तेस्रो—पुनर्गठनलाई गालीको होइन, विचारको अभियान बनाउने।
व्यक्तिगत आरोप–प्रत्यारोपभन्दा नीति, कार्यक्रम र संगठनका विकल्प प्रस्तुत गर्ने।

चौथो—जनतासँग पुनःसम्बन्ध स्थापित गर्ने।
पार्टी कार्यालय र सामाजिक सञ्जालबाट बाहिर निस्केर जनताको बीचमा जाने।

पाँचौँ—कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई नयाँ युगमा पुनर्जीवित गर्ने।
जबजको मूल जनपक्षीय भावनालाई समकालीन चुनौतीसँग जोडेर नयाँ राजनीतिक दृष्टिकोण निर्माण गर्ने।

अन्ततः आज पुनर्गठन पक्षधरहरूको जिम्मेवारी असाधारण छ। उनीहरू रिसाएर हिँड्ने होइनन्, जिम्मेवारी लिएर हिँड्ने हुन्। प्रतिक्रिया दिने होइनन्, दिशा दिने हुन्। गुट बनाउने होइनन्, संस्था बनाउने हुन्। विभाजनको खतरा बढाउने होइनन्, एकताको आधार बलियो बनाउने हुन्।

कसैले हामीलाई टोक्यो भन्दै हामीले पनि टोक्ने हो भने हामी र उसमा के फरक रहन्छ? ….खुट्टा टोकेको अवस्थामा उपचार गर्नुपर्छ, घाउ निको पार्नुपर्छ, तर …….. टोक्न खोजेर आफ्नै घाउ थप गहिरो बनाउनु हुँदैन।

त्यसैले अपमानको जवाफ अपमानले होइन, राजनीतिक संस्कारले दिऔँ। आरोपको उत्तर आरोपले होइन, तथ्य र विचारले दिऔँ। निषेधको उत्तर अर्को निषेधले होइन, लोकतान्त्रिक संवादले दिऔँ।

आज हामीलाई केपी ओलीविरुद्धको पार्टी होइन, केपी ओलीभन्दा पनि ठूलो संस्थागत, लोकतान्त्रिक, जनमुखी र भविष्यद्रष्टा एमाले चाहिएको छ।

हामीलाई एमाले चाहिएको छ।
हामीलाई कम्युनिस्ट आन्दोलन चाहिएको छ।
हामीलाई जनताको विश्वास चाहिएको छ।
हामीलाई नयाँ पुस्ताको भविष्य चाहिएको छ।
र त्यसका लागि पुनर्गठन चाहिएको छ।

त्यसैले सबै पुनर्गठन पक्षधर कमरेडहरूलाई आग्रह छ—आवेग होइन, विवेक रोजौँ , प्रतिशोध होइन, रूपान्तरण रोजौँ , गुट होइन, संगठन रोजौँ , विभाजन होइन, एकता रोजौँ , व्यक्ति होइन, संस्था रोजौँ।

एमालेलाई कमजोर पार्ने कुनै पनि शक्ति सफल नहोस्। पार्टीलाई विभाजनको दिशामा धकेल्ने कुनै पनि प्रवृत्तिले ठाउँ नपाओस्। कम्युनिस्ट आन्दोलनको झण्डा झुक्न नदिऔँ।

पुनर्गठन गरौँ—तर एमाले बचाउने गरी।
संघर्ष गरौँ—तर पार्टी जोगाउने गरी।
नेतृत्वको बहस गरौँ—तर संस्थालाई बलियो बनाउने गरी।
र अन्ततः यस्तो एमाले बनाऔँ, जसलाई कार्यकर्ताले गर्वका साथ आफ्नो पार्टी भन्न सकून् र जनताले विश्वासका साथ आफ्नो राजनीतिक विकल्प मान्न सकून्।यही पुनर्गठनको सार हो।
यही आजको बैचारिक र  राजनीतिक जिम्मेवारी हो।
र यही नेकपा एमालेको भविष्य सुरक्षित गर्ने बाटो हो।