मनू जुयाः थ्व धर्तिइ जन्म कयावयाः जक मनू धकाः नां जाइगु मखु । थम्हेस्यां यायेफुगु ज्याझ्वः न्ह्याकाः, थःगु दुने दुगु प्रतिभायात सबल ल्याखं पिने नं क्यने फत धाःसा, थःगु योग्यताया क्षमतात लोकं म्हसीकेगु निंतिं झी थः हे बल्लाके माःगु दु ।

थ्व विश्व लोकय् दुने कोरोना–१९ धइगु मिखां हे खने मदुगु कीचां ( भाइरस ) यानाः गुम्हेसियां जिन्दगी हे तहसनहस यानाबिल, गुम्हेसिया थःगु जहान परिवार नापं हे तापाना वनेमाल, गज्याःपिं तःधंपिं व्यापारीत नं थ्व इलय् निरास जुयाः ल्हाः प्वःचिनाः, छ्यं क्वछुनाः च्वनेमाःगु अवस्थाय् छम्ह निम्ह मनूतय्गु लागिं थ्व कोभिड–१९ सं यानाः थःगु मनं मतुनागु भिं ज्या नं जुयाच्वंगु खँ नं न्यनेदत ।

व गज्याःगु ज्या जुइ, सुयागु खँ न्ह्यथन धकाः उत्साह मनय् वयेफु व छम्ह जिमि नेवाःमे हालादीम्ह केहें मय्जु सविना मानन्धर खः । वय्कः झीगु येँ देय् थँबहिली च्वनादीम्ह छम्ह प्रतिभाशाली मय्जु खः ।

बाः भाजु इन्द्रलाल मानन्धर व मां मय्जु मैयाँ मानन्धरया कोखं जन्म कयाः थ्व धर्तिइ वःम्ह मय्जुया बूगु थाय् ल्हुति खः । मचाबलय्निसें प्याखं ल्हुयाः, सःसां मसःसां मे हालाच्वनीम्ह मय्जु सविनां उच्च मावि सिधयेकाः गृहिणी जीवनय् स्वापूतय्गु निंतिं थँबहिली ब्याहाः यानाः वंगु खँ जिमिसँ सीकागु जुल ।

वय्कलं न्ववायेबलय् तसकं हे बांलाक न्ववायेगु अले स्पष्ट खँ तयेगु, अले वय्कःयाके मुसुमुसु न्हिलाः खँ ल्हायेगु बानी दुगु झीसं खना ।

नेवाः जातियात उत्थान यायेगु निंतिं दक्वसिनं पहल यायेमाःगु दु, परिस्थितिं यानाः गुगुं नखःचखः तनावंगु दु उकिया निंतिं सकल नेवाःतय्सं छधी जुयाः छगू हे सः पिकयाः थःथगु सम्पदा संस्कृति म्वाका तयेमाः धयादीम्ह मय्जु सविना मानन्धरलिसे झीगु थ्व बाँपिझ्याला मिडियापाखें सह–सम्पादक भाजु बालकृष्ण “पासा“ व वय्कः मयजु सविना मानन्धरलिसे जूगु खँल्हाबल्हा छिकपिनिगु न्ह्यःने तयागु जुल ।
ज्वजलपा सविनाजु ।

छितः जिमिगु थ्व मिडिया दुने लसकुस याना ।
यक्व यक्व सुभाय् छिकपिन्त, जितः थन ब्वनाः जिगु नुगःया खँ तयेत कुतः यानादीगुलिं अतिकं लय्तानागु दु ।

अले थौंकन्हय् ला यक्व हे लिमलाःगु थें खना, छु ज्यापाखे व्यस्त दु ?
अपाय्सकं लिमलाःगु ला मखु, अय्सां भति भति मे हालेगु ज्या यानाच्वनागुलिं मे रिकर्डय् भचा तक्यना च्वना ।

छिं हालादीगु मेयागु खँ धायेबलय् गज्याःगु मे हालादिया ले ? जिं न्यनेत सनागु नेवाःभाय् ला कि खय् भाय्…?
जिं न्हापा शुरू यानाबलय् ला खय् भासं हे यानागु खः । नेवाः भासं नं हाला । अले भति भति पुलांगु मेत नं हालागु दु, छाय्धाःसा अज्याःगु मे हालेबलय् थःयात अभ्यास नं जुइगु जुल ।

व ला खः, अले थ्व ज्याझ्वः गुबलय्निसें शुरू यानागु खः, मचाबलय्निसें कि ?
मचाबलय् नं थज्याःगु मे हालेगु, प्याखं ल्हुयेगु मति दुगु खः, तर जि न्ह्यःने वये मलाना च्वंगु खः, मचाबलय् ला आख ब्वनेमाःगु हे जुल ।

व नं खः, अले आः गय् यानाः थ्व लँपुइ थ्यन थें?
हे हे ! आः थ्व ज्यापाखे गय् थ्यन धाःसा थ्व ला लकडाउनया उपलब्धि धाये माली का… लक डाउनं यानाः छेँय् दुनेसं च्वनेमाःगु जुल, छु यायेगु गय् यायेगु जुया च्वनीबलय् भति भति अभ्यास याना । जिं न्हापा सुरुइ अले आःतक नं जिं बुद्ध भजन नं हालागु खः, जिमि छेँय् नं छगू संगीतया स्कूल थें च्वंगु जुल, जिमि मामं नं चिस्सलं मे हालाः गुनगुने यानादीगु जुल, जिमि तता ला झन मे हालादीम्ह हे जुल,.. ।

धायेबलय् सविनाया छेँय् दुनेसं सांगितिक माहोल दुगु जुल, अले आःतकं ग्वःपु मे हालादी धुन ले ?
खः नि दाइ ! गनं छुं छकूचा ज्या याये माल धाःसा पारिवारिक माहोल बांलाये माल, यायेत्यनागु ज्यायात प्रोत्साहन बियेमाल, अलेजक थःगु उद्देश्य पूवनीगु खः । आ दाइनं न्यनादीगु न्ह्यसःया लिस बियेमाःगु खँपाखे वनेबलय् आः तकं जिं मे ला यक्व हे हाला, अय्सां रिकर्ड जूगु मे ला ’प्रेमया नशा, प्रिय लिफ स्वयाः, अय् छु धाय् छं, जुल रे जुल जितः मतिना जुल…’ खः ।

शिर्षक हे थज्याःगु बांलाः खनिं, मे धाःसा न्यने मखंनि…! अले आःतकं गनं छुं प्रतियोगितात्मक ज्याझ्वलय् ब्वति कयादियागु दु ला कि मदु ले ?
दु नि दाइ, जिं थज्याःगु मेयागु प्रतिस्पर्धापाखें सिरपाः नं कायेधुन । लकडाउन जुयाच्वंबलय् छेँय् दुनेसं मे हाहां छगू माया रत्न मेकासाया खँ वल, उकी जिं नं ब्वति कया, उकी जि सर्वश्रेष्ठ जुयाः त्यात, अबलय्निसें जितः यक्व मनूतय्सं म्हसिल, अले जितः उखें थुखेंपाखें सःतीगु जुयाजुल, अले थौं छिकपिनिगु न्ह्यःने वयाः खँल्हाबल्हा यायेगु ह्वःताः चूलात । जितः अबलय् जिमि कका धायेमाःम्ह बुद्ध साय्मिं नं मे हालेगु निंतिं यक्व हे प्रोत्साहित यानाः थ्व मौका बियादिल, वय्कःयागु मे रिकर्ड यायेगु स्टेसन नं दुगुलिं जितः अःपुगु जुल ।

अतिकं लय्ताये बहःगु खँ जुल थ्व, आः हाकनं मेमेगु मे कासापाखे नं यक्व यक्व सिरपा त्याकादी फयेमा धकाः भिन्तुना द्यछासें आः भतिचा प्रसङ्ग हीके का मज्यू ला ?
दाइयात यक्व यक्व सुभाय् , आः धयादिसँ मेगु प्रसङ्ग छु धयादी त्यनागु खः ?

आः छितः झी नेवाःभाय् व नेवाः संस्कृति बारे छुं खँ ल्हायेबलय् नेवाः भाय्या परिवेश दुने च्वनाच्वंपिं नेवाःतय्सं नं खय् भाय् ल्हाइगु जुल, थुकिया निंतिं झीसं छु याये माली थें च्वं ?
आः दाइनं नं थुइका कयातःगु खँ जुयेफु , थन न्हापा न्हापा पिनेयापिं मनूत उलि मदुगु जूगुलिं नेवाः भाय् यक्व हे छ्यलीपिं दुगु जुल, गुबलय् थ्व देय् दुने बहुदलीय व्यवस्था वल, अबलय्निसें पिनेया मनूत थन दुहां वल, थाय् थासय् यक्व हे पसः, फ्याक्ट्री नं दयावल, अले मेमेगु अफिस नं जाया वःगुलिं मनूत झन झी नेवाःतय्गु छेँखापतिकं क्वथा कयाः च्वनीपिं जायावःगुलिं अमिसं झीगु भाय् मथूगु नं जुल अले झीसं अमिगु भाय् वा खय् भाय् ल्हाये माःगु बाध्यता नं जुल, अले झीगु देय् दुने दुगु ब्वनेकुथि (स्कूल ) पाखे नं खय् भाय् व अंग्रेजी भाय् ल्हायेगु अनिवार्य जुयाः नं झीगु भाय् ल्यूने लाःगु जुयेमाः थें च्वं…!

अले झीगु संस्कृति, सम्पदापाखें स्वयेबलय् ?
आः झीगु संस्कृति व सम्पदा ला झीगु पुर्खातय्सं बियाः त्वःता वंगु सम्पत्ति हे खः नि दाइ, थुकिया संरक्षक झी हे जुयेमाः नि, गुलिं गुथित तनावंगु दु, गुलिं सम्पदा लँपुइ तबाला यायेगु धकाः देगः नापं थुना छ्वःगु दु, छगू ल्याखं स्वयेबलय् थ्व ई परिस्थितिपाखें वःगु बाध्यता नं खः । अबलय् ला मनूत यक्व मदुगु जुल, अले प्रविधिया विकास नं मदुगु जूगुलिं लँ (सडक) नं चिचाबाला जूसां ज्या छिंगु जुल, आः थौंकन्हय् धाये माल धाःसा मोटर, गाडी मदुगु छेँ हे मदु धाःसां मपाः नि मखु ला…? अय्सां सिका सीक सीक हे सम्पदा स्यंकेगु ज्या ला बांलाःगु मखु । थुकिया निंतिं झी नेवाः छवाः जुयाः वयेमाःगु खना ।

छि ला मे जक हालीम्ह धकाः च्वनां ला खँ नं यक्व हे ल्हाये सः खनिं का !
हि हि ! अथे ला मखु दाइ, दाइनं न्यनादीगु न्ह्यसःया लिसः जक बियागु खः, जि अपाय्सकं न्ववाये मसः दाइ ।

आः छितः छता खँ दोलखापाखेया खँ न्यना स्वये का मज्यू ला ?
ज्यू, न्यनादिसँ,…तर जि दोलखा वने मनंनि, नां जक न्यनागु दु, दोलखा भिन्द्यः, कालिन्चोक धाःगु थाय् नां जाःगु दु धाःगु खँ ला जिं यक्व हे न्यनातयागु दु ।

का न्ह्यसः हे न्यने म्वायेक लिसः बियादिल… आः छु न्यनेगु का …!? अले दोलखा छकः झाये मालनि सा…, दोलखा देय् दुने नं यक्व हे द्यःया देगः, बुद्धया स्तुपा, चैत्य अले न्ह्याइपुगु जात्रा नं दु ।
हजुर खः जिं न्यना, अन करुणामय बुंगद्यःया रथ न सालीगु दु धाःगु न्यना । आः इलं ग्वाहालि बिल धाःसा छकः वने माली…!

खः नि सा झायेमाः ! आः थ्व ज्याझ्वःया लिपतय्, झीगु थ्व बाँपिझ्याला मिडियापाखें छुं सन्देश बियादीगु खः ला कि ?
दक्कलय् न्हापा ला छिकपिं सम्पादक दाइ उपेन्द्र प्रधान अले छितः यक्व यक्व सुभाय् द्यछासें, जितः थन ब्वनाहयाः जिगु नुगलय् सुलाच्वंगु खँ तयेगु निंतिं कुतः यानादिल । अले झी नेवाःतय्गु भाषा, संस्कृति, सम्पदाया संरक्षण यायेगु झ्वलय् थ्व मिडिया सञ्चालन यानादीगुलिं यक्व हे मनूतय्सं झीगु संस्कृतिया आधिकारिक ज्ञान थुयेका काये फुगु जुल । थज्याःगु ज्याझ्वः न्ह्याबलें हे भिं जुया वनेमा, छिकपिनिगु थ्व कुतःयात जिं सलाम यानाच्वना ।
सविनायात नं यक्व यक्व सुभाय् दु, इलं मलाःसां थन झायाः थःगु प्रतिभा व सम्पदा संस्कृति भाषाया निंतिं भिं मन तयाः थःगु खँ तयादीगुलिं बाँपिझ्यालापाखें सुभाय् नापं लसहना …
सुभाय् ! ज्वजलपा दाइ ।