येँ महानगरपालिका २३ वडा ल्याः ओमबहालय् च्वनादीम्ह भाजु मचाराजा महर्जन छम्ह ल्याय्म्हम्ह समाजसेवी भाजु खः । वय्कः थौंकन्हय् थ्व वडाया नाय् खः । वय्कःया बिचाः भाव थःगु त्वालय् विकास यानां जक सन्तुष्टि जुइगु मखु, नेवाःत गन गन दु, थ्व नेपाः देय्या दुने च्वंपिं जक मखु थ्व हलिमय् च्वंपिं सकल नेवाःतय्गु जीवन तसकं हे भिं जुयेमा, सकसितं बांलायेमा धइगु वय्कःयागु भिंगु बिचाः दु ।
झी नेवाः धयां जक मजिल, झी दक्व नेवाःत छथी जुयाः न्ह्यःने वनेमाःगु दु, छेँ पतिकं पुचः, मंकाः खलः, ज्यापु खलः, साय्मि खलः , ल्याय्म्ह पुचः, मिसा पुचः धयाः पुचः जक दयेकां जक नं छु याये ! छगू पुचःपाखें दयेकीगु ज्याझ्वः खनाः भतीचा लबः कयाः ज्या सनाच्वंगु खनाः मेमेपिसं नं न्हूगु पुचः, खलः दयेकेगु स्वयां व हे पुचः दबूया दुजः जुयाः देय्या उत्थान् याना वंसा छु जुइ ? थुकिया लागिं राज्य सत्ता व महानगरपाखें छु पलाः तयाच्वंगु दु ? झीगु कला, संस्कृति, नखःचखःया निंतिं थन छु कुतः यानाच्वंगु दु धइगु खँ तयाः झीगु थ्व द्वाल्खा–येँ दुने पिकानातःगु बाँपिझ्याला मिडियापाखें बालकृष्ण ’पासा’ व वय्कः वडा नाय् भाजु मचाराजा महर्जनलिसें जूगु खँल्हाबल्हा छिकपिनिगु ल्हातय् तयेगु इनाप यासें खँल्हाबल्ला न्ह्यब्वयागु जुल ।

ज्वज्वलपा ! छितः झीगु बाँपिझ्याला अनलाइन पतिपाखें लसकुस दु ।
ज्वजलपा ! छितः यक्व यक्व सुभाय् ! दोलखाया थ्व बाँपिझ्याला वाःपौपाखें जितः लुमंका झाया दीगुलिं अतिकं लय् तानागु महसुस जुल ।

छि थनयागु वडाया नाय् जूगु कारणं थन विकासया ज्याझ्वः गुलितक जुयाच्वंगु दु ? महानगरं गुलितक ग्वाहालि बियाच्वंगु दु ? छुं धैदी ला ?
विकास निर्माणया सवालय् ला अज्याःगु छुं समस्या मदु हे धाये माली, येँ महानगरपालिकां विकासया लागिं दक्वं पूर्वाधाार दयेकाः स्वया च्वंगुलिं गनं हे बिकास मजुल धयागु गुनासो मदु, दक्वं हे पाय्छि हे जू । आः थ्व वडाया सवालय् धाये माल धाःसा वडास्तरय् विकासया निंति नं येँ महानगरपालिकां थुकियात माःगु स्वयां नं अप्वः हे विकासया पूर्वाधार नापनापं ज्या नं जुयाच्वंगु दु ।

झी नेपाः देसय् दुने दुपिं, च्वनाच्वंपिं सकल नेवाःत छधी जुइमाःगु खः, अय्सां नेवाःत छधी जूगु मदु धयागु खँ न्यने दु थुकी छिगु बिचाः छु दु ?
थुकि ला गय् धायेगु धाःसा जि नं भाषा आन्दोलनय् यक्व न्ह्यःनिसें वयाः ज्या यानाच्वनागु जुल । थज्याःगु ज्याझ्वलय् छगू असंतुष्टि छगू चाहिँ छु जुइ धाःसा झी नेवाः जाति छुं अधिकार कायेगु इलय् थासय् चाहिँ ल्वाइगु, गुबलय् व ई तनावनी मतलब बिते जुइ धुंकी अले जागे जुये माल धाइगु । अय् जुयाः जिं चाहिँ थ्व नेवाः समाजयात अःखतं स्वइपिं मनू थें ताइगु जुल ।

छिगु आशय, धायेबलय् झी नेवाःतय्सं यथार्थ खँ थुइकेगु पहल याये मफुत मखु ला ?
उकिं ला जिं धाये त्यनागु छु धाःसा सत्तापक्षं छु याये त्यंगु दु धकाः खँ मथुइकुसें थःथःगु तरिकां न्ववायेगु याइगुलिं नं झी नेवाः छथी छधी जुइ मफुगु खः ला धया थें च्वनीगु । सुं छुं हे शक्तिलिसें सम्झौता याये मफुगु जुल । आःतकं हे स्वये माल धाःसा २००७ सालय् राणाशासन फुये धुंकुगु निसें २०१७ सालय् पंचायती व्यवस्था दबलय् जुल, अले बहुदलीय व्यवस्था वये धुंकाः नं झी नेवाःतय्गु वास्तविक अधिकार व स्वामित्व झीगु ल्हातय् वःगु खने मदु । थुकिया निंतिं हे झी नेवाः ग्वःम्ह मनू शहीद जुल । अय्सां झीत आदिवासी जनजाति धइगु छुं हे मखु, थुपिं न्ह्याक्व हाला च्वंसां थहां धायेगु मति यानाः झीत न्ह्याबलें हे क्वतिना च्वनीगु जुल ।

थ्व हे जनजातितय्सं यानाः देशय् गुलि परिवर्तन जुल, व ०६२÷६३ सालय् जन आन्दोलन जूगु नं सत्ताया लागिं जक जूगु ला मखु नि, दक्वसिनं थःथःगु अधिकार काये खनी, देश, समाज, गामय् च्वनाः हक अधिकार विहीन जुयाच्वंपिन्त छुं सहज जुइ ला, झी नं भतिचा सां रोजगारी दइ ला धकाः दना वगु खः नि । आःतकं गुलिं आन्दोलन सफल जूगु दु उकी नेवाःतय्गु तःधंगु भूमिका दु । शक्ति ल्हातय् लाये धुंकाः व हे नेवाःतय्त क्वय् हे ल्हाका बी, थ्व खँ दक्व नेवाःतय्सं गय् मथूगु धयागु खः ।
झीसं सत्तापक्षलिसे छुं अधिकारय् खँ पिकानाः न्ववायेत सन धाःसा विद्रोही शक्ति धकाः तापाक्क तयेगु षडयन्त्र याइगु थज्याःगु खँ सकल नेवाःतय्सं थुयेका काये माःगु खः ।

छिं धैदीगु अनुसार न्ह्याक्व हे क्रान्ति यायेमाःसां नेवाः पिहां मवयेकं छुं क्रान्ति सफल जुइमखु अय्सां जुलुस यानाः, प्रतिपक्षी नापं ल्वाना जुयेत नेवाःतय्सं क्रान्ति सफल यानाः खय् ब्रम्हुयात च्वय् थ्यंकीगु जुल, अले अपिं हे सत्ताय् मूल थासय् थ्यनकि नेवाःतय्त हे ल्यूने तयेगु ज्या याइगु मखु ला ?
उकिं ला धयागु नि आः नं थन येँ देसय् च्वंपिं नेवाः दना मवःतक्क सुयागुं नं क्रान्ति सफल जुइमखु धकाः न्ह्यम्हसिनं नं धयाच्वंगु दु । क्रान्ति जुइ अले सत्ता परिवर्तन जुइ, व्यवस्था परिवर्तन जुइ अले व न्ह्यागु हे परिवर्तन जूसां सत्ताया मूलधारय् अपिं हे थ्यनी, नेवाःत थ्यनीगु अवसर हे पिहां वइमखु, अय् जूगुलिं हे झी ल्यूने लाना च्वनीगु जुल, आः छगू खँ न्यनादिसँ, आः मधेस आन्दोलन जुइ, इमिगु चाल मेमेगु जूसां आन्दोलन सफल यानां हे त्वःतीगु जुल ।

इपिं मेचिंनिसें महाकाली तक छगू हे नारा हयाः छधी जुयावइगु, अले सत्ताय् थासय् थ्यनेत छगू शक्ति दयेकाः एकता दइ, तर झी नेवाःतय्गु मति धाःसा छगू पद व कम्पनीपाखे थाना च्वनीगु जुइ । अय् जूगुलिं झी च्वय् थ्यंक वने मफुगु जुल । मधेसय् आन्दोलन स्वयेबलय् पद जक मखु कि थःगु मूल अधिकार छु खः उकिंया लागिं कटिबद्ध जुइगु अले थाहां वइगु । जनजातित धाःसा विभिन्न कथं छरे जुयाः छगू छगू अधिकारया लागिं थःथगु कथं पिहां वइगु जुल, थय् यायेबलय् बहुमत मजुइगु जुल । अले सत्तादुने दुहां वने मफुगु जुल । आः चुनावया खँ ल्हायेबलय् २०४६ सालंनिसें २०७४ साल तक गुलि नं चुनाव जुल व दक्वं चुनावबलय् मधेसय् च्वंपिनिगु एकता व जनजातिया अनेकता पाखें नं झी न्ह्यःने थ्यनेगु अवसर पिकायेगु शक्ति खने मदु ।

धायेगु मतलब जनजातिपिनिगु सोच चाहिं मेपिनिगु आदेशय् ल्यू ल्यू जक वनेगु जुलका मखुला ?
खः नि सा, जनजातित चाहिँ पार्टीनं छु आदेश बिल व हे पाय्छि खः धका च्वनीगु थःथितिपिसं गय् धाल अथे हे ल्यू ल्यू जुयेगु बानिं यानाः नं झी ल्यूने लाःगु जुल ।

थ्व येँ देसय् दुने दुगु झिगू क्षेत्रं (१०क्षेत्र) त्याना वइपिं ला नेवाःत हे खने दु, पार्टीगत ल्याखं स्वयेबलय् नेवाःतय्गु अवस्थाबारे छु दु ?
२०४३ सालया इलय् पद्मरत्न दाइपिसं थ्व काठमाडौं क्षेत्र दुने प्यंगू सिट हयाच्वंगु थाय् खः । आः झिगू क्षेत्र दुबलय् नं प्यंगू हे क्षेत्र ६–७–८–९ जक नेवाःत वःगु दु धाःसा आः लिपा ला जनप्रतिनिधि हे महानगरपालिकाय् नं माला च्वनेमाःगु अवस्था मवइ धकाः नं धाये मफइगु जुयाच्वन । थुकिंया लागिं आः नं नेवाःतय्सं छधी मजुल धाःसा कन्हय् कंसा थाकुया मवइ मखु ।

आः छगू न्ह्यसः न्यने , थ्व नेपाः देसय् दुने गुलिं नखः चखः, जात्रा अतिकं पुलांगु ऐतिहासिक व धार्मिक सांस्कृतिक जात्रा तनावंगु दु, थुकियात न्ह्याब्लें हे निरन्तरता बिया च्वनेगु लागिं छुं ज्याझ्व; छ्यला च्वनागु दु ला कि मदु ?
थुकिया लागिं ला येँ महानगर पालिकां नं यक्व हे ज्याझ्वः न्ह्याका हे च्वनाच्वंगु दु, येँ महानगरपालिकां थःथःगु जातित्वया नखःचखलय् माक्व हे ज्या सनाः ग्वाहालि यानाच्वंगु हे दु, तर राज्य सत्तापाखें धाःसा नेवाःतय्गु गुथि व नेवाःया जातित्व दुने लानाच्वंगु सम्पदाय् उलि मिखा तयाच्वंगु थें जितः मताः । छाय् धाःसा येँय् च्वंगु बसन्तपुरया काष्ठमण्डप देगः, बसन्तपुरया काष्ठमण्डप देगः, बसन्तपुर दरबार, यलय् च्वंगु दरबार व देगः, अले ख्वपय् च्वंगु न्यातपौ देगः, नवदुर्गा देगः व ख्वपया न्यय्न्यापाःझ्याः (५५ झ्याले) दरबार भुखाचं यानाः क्षतिग्रस्त जुयाः मनूत वयेगु वनेगु हे मछिनाः हाकनं दयेकेत पहल यात । विदेशी दातातय्सं नं थ्व विश्व सम्पदाय् लानाच्वंगु ल्याखं ग्वाहालि बिल, दयेकल ।

उकी बांमलाःगु खँ न्ह्यथने मजिल, तर व सम्पदा ला नेवाःतय्गु वास्तविक सम्पदा मखु नि, व ला राज्ययागु सम्पदा खः, अले राज्यं न अज्याःगु सम्पदाया निंतिं भतिचा ग्वाहालि बिलकि सकल नेवाःतय्गु सम्पदाया संरक्षण जुल धकाः छु कारणं गर्व यायेगु ? नेवाःतय्गु सम्पदा विभिन्न कथं सुलाच्वंगु दु, नेवाःतय्गु गुथि हरेक त्वालय् दु, छगू खलःया गुथिया थःथितिपिं १२००–१८०० तक नं दयेफु, अले थज्याःगु यक्व मनू दैगु गुथियात राज्यपाखें बियातःगु छमुरी (२० पाथि धान) वां छु गुथि गय् यानाः स्वाकेगु ? गुठी संस्थानय् दर्ता जुयाच्वंगु जग्गा जिमिन चाहिँ राज्य सत्तां थःथःगु अधिकारय् कयाः प्राइवेट कम्पनीयात बालं बियाः दां अमिसं हे कयाः राजस्व संकलन् धकाः क्यनीगु अले जनजाति दुनेयागु नेवाःतय्त धाःसा संस्कृति संस्कार देसं मखु, राज्यं स्वयेगु मखु सु सुयागु गुथि खः अमिसं हे गुथि सञ्चालन या धकाः जक ला संस्कृति, संस्कारया संरक्षण जुइ मखुत । दुनेच्वंगु गुथि, संस्कृतित बेवास्ता यानाः धरहरा दयेकल, रानी पोखरीया भौतिक पूर्वाधार दयेकाः पुनर्निर्माण यात, हनुमान ध्वाखा दयेकल धायेवं नेवाःतय्गु ज्याझ्वः बांलात धायेगु खँ पाय्छि मखु । व दक्वं सम्पदा पिने च्वंपिसं खनीगु राज्ययागु सम्पदा जुल, देसय् दुनेच्वंगु नेवाःतय्गु कारणं थ्व देशया संस्कृति भाषा व संस्कारपाखें गुलि नां जानाच्वंगु दु विश्व दुने नेपाः देश गुलि लोकप्रिय जुयाच्वंगु दु धकाः राज्यं नं, सत्ता दुने च्वंपिं प्रमुख नायःतय्सं नं अले झी नेवाः हे खः धकाः धयाच्वंपि नेवाःया वरिष्ठ तय्सं नं थ्व खँ थुयेकाः पिहां वल धाःसा अवश्य झी थाहां वइगु खँ पक्का जुइ ।

थौं जि व हे दोलखाय नेवाः भाय्, दोलखाया कला, संस्कृति, परम्परायात दिके मजिल, तंके मजिल, थ्व धयागु झीगु थःथःगु पहिचान खः धका थुकियात संरक्षण यायेगु मती तयाः थ्व बाँपिझ्याला अनलाईन पाखें झीसं थुज्याःगु ज्या यायेगु कुतः यानाच्वनागु दु, थुकिया लागिं छिकपिनिगु छु राय दु ?
न्हाचः हे धाये धुन कि झी नेवाः थ्व राज्य सत्ता दुने दुहां वनेगु पहल यायेगु लागिं दक्व छधी जुयेमाः । उकिया लागि झी दक्वसिनं छगू हे मुद्दा ज्वनाः, छगू हे आवाज तयाः झी छधी खः जिमिगु अधिकार हनन याये मजिल धकाः न्ह्यःने वनेगु लागिं आदिवासी जनजाति दक्व झी हे खः धयागु वातावरण पिकायेगु निंतिं छिकपिनिगु थ्व बाँपिझ्याला अनलाइन वाःपौ दोलखां नं सहजिकरण यायेगु लागिं तःधंगु भूमिका म्हिते फयेकेमा धासें जिं भिन्तुना द्यछाना च्वना, छिकपिनिगु थ्व वाःपौ न्ह्याब्लें न्ह्याथाय् नं लोकप्रिय जुयेमा ! सुभाय् !

छितः नेपाल ११४२ सम्वत् अले छठ पर्वया विशेष भिन्तुना नापं सुभाय् ।