नेपाली जनयुद्धका अग्रणी योद्धा, कुशल संगठक तथा नेकपा (माओवादी) का वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्य अमर सहिद रीतबहादुर खड्काको २४औँ स्मृति दिवस आज देशका विभिन्न स्थानमा श्रद्धा, सम्मान र स्मरणका साथ मनाइँदै छ। २०५९ साल असार २ गते सहादत प्राप्त गरेका खड्का नेपाली क्रान्तिकारी आन्दोलनका त्यस्ता पात्र हुन्, जसले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन जनताको मुक्ति, सामाजिक रूपान्तरण र राजनीतिक परिवर्तनका लागि समर्पित गरेका थिए।

स्मृति दिवसको अवसरमा उनका सहयोद्धा, राजनीतिक नेतृत्व, परिवारजन तथा शुभेच्छुकहरूले खड्काको योगदानको स्मरण गर्दै उहाँले देखाएको संघर्षशीलता, निष्ठा र बलिदानको बाटो आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक रहेको बताएका छन्। जनयुद्धको इतिहासमा रीतबहादुर खड्काको नाम साहस, समर्पण र अटल विश्वासको प्रतीकका रूपमा स्मरण गरिन्छ।

रीतबहादुर खड्काको राजनीतिक जीवन कुनै सहज यात्राको परिणाम थिएन। विद्यार्थी अवस्थादेखि नै सामाजिक असमानता, शोषण र अन्यायविरुद्ध सचेत बनेका उनले अध्ययनसँगै राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय सहभागिता जनाएका थिए। काठमाडौंमा उच्च शिक्षा अध्ययनका क्रममा आर्थिक अभावका बीच पनि उनले आफ्नो राजनीतिक प्रतिबद्धतालाई कमजोर हुन दिएनन्। न्यून पारिश्रमिकमा काम गर्दै अध्ययन र राजनीतिक गतिविधिलाई सँगै अघि बढाएका खड्का वैचारिक बहस र संगठन निर्माणमा निरन्तर सक्रिय रहन्थे।

उनीसँग निकट रहेर काम गरेका सहयोद्धाहरूका अनुसार रीतबहादुर सधैँ व्यवहारमा विश्वास गर्ने नेता थिए। उनी क्रान्तिलाई केवल भाषण र सिद्धान्तमा सीमित राख्न नहुने, जनताबीच पुगेर संगठन निर्माण गर्नुपर्ने धारणा राख्थे। यही सोचका कारण उनले काठमाडौंको सहज वातावरण छाडेर जिल्ला फर्कने निर्णय गरेका थिए। दोलखा फर्किएपछि उनले विद्यार्थी आन्दोलन, राजनीतिक संगठन निर्माण र जनचेतना अभिवृद्धिका अभियानहरूमा आफूलाई पूर्ण रूपमा समर्पित गरे।

गौरीशंकर क्याम्पस चरिकोटमा अध्ययनका क्रममा उनले विद्यार्थी आन्दोलनको नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरे। तत्कालीन राजनीतिक परिस्थितिमा विद्यार्थी आन्दोलनलाई क्रान्तिकारी धारमा अगाडि बढाउन उनले उल्लेखनीय योगदान दिए। उनी अनेरास्ववियुको जिल्ला नेतृत्वमा पुगे र पछि पार्टी संगठनमा समेत जिम्मेवारी सम्हाल्न थाले। संगठन निर्माण, कार्यकर्ता परिचालन र राजनीतिक प्रशिक्षणका क्षेत्रमा उनको भूमिका प्रभावशाली मानिन्थ्यो।

दोलखामा २०४९ सालको स्थानीय निर्वाचनका क्रममा भएको जुगु विद्रोह, २०५१ सालको संसदीय उपनिर्वाचन बहिष्कार अभियान तथा विभिन्न जनसंघर्षहरूमा उनले महत्वपूर्ण नेतृत्व प्रदान गरेका थिए। ती आन्दोलनहरूले जिल्लामा क्रान्तिकारी राजनीतिक धार स्थापित गर्न मद्दत पुर्‍याएको राजनीतिक विश्लेषकहरू बताउँछन्। जनताको बीचमा सरल, मिलनसार र समर्पित कार्यकर्ताका रूपमा परिचित खड्काले संगठनलाई गाउँगाउँसम्म विस्तार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।

जनयुद्ध प्रारम्भ हुनुअघि उनी शिक्षक पेसामा आबद्ध थिए। शिक्षण कार्यसँगै पार्टीका गतिविधि सञ्चालन गर्दै आएका उनले जनयुद्धको तयारीका क्रममा संगठन सुदृढीकरण, राजनीतिक प्रशिक्षण र जनसंगठन निर्माणमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरे। पार्टीभित्र देखिएका अवसरवाद, संशोधनवाद र आत्मसमर्पणवादी प्रवृत्तिविरुद्ध उनले दृढतापूर्वक वैचारिक संघर्ष गरेका थिए। क्रान्तिप्रतिको उनको विश्वास यति बलियो थियो कि कठिन परिस्थितिमा पनि उनले आफ्नो राजनीतिक अडान कहिल्यै त्यागेनन्।

जनयुद्ध सुरु भएपछि खड्काले विभिन्न जिम्मेवारीहरू सफलतापूर्वक पूरा गरे। संगठनात्मक क्षमता, राजनीतिक स्पष्टता र संघर्षशील स्वभावका कारण उनी पार्टी नेतृत्वको विश्वास जित्न सफल भए। यही क्रममा उनी पार्टीको वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यसम्म पुगे। जनयुद्धका विभिन्न मोर्चामा सक्रिय भूमिका खेल्दै उनले पार्टी र आन्दोलनलाई मजबुत बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याए।

तर क्रान्तिको यात्रामा उनले अन्ततः आफ्नो जीवन नै उत्सर्ग गर्नुपर्‍यो। २०५९ साल असार २ गते दुश्मनको षड्यन्त्रमा परेर उनले सहादत प्राप्त गरे। उनको सहादतले दोलखा मात्र होइन, सम्पूर्ण आन्दोलनलाई स्तब्ध बनाएको थियो। एक कुशल संगठक, निष्ठावान् नेता र भरोसायोग्य सहयोद्धाको गुमाइले आन्दोलनमा ठूलो क्षति पुगेको सहकर्मीहरू आज पनि सम्झन्छन्।

यद्यपि, सहिद रीतबहादुर खड्काको भौतिक अन्त्यसँगै उनको विचार, आदर्श र योगदानको अन्त्य भने भएन। उनको जीवनले संघर्षशील राजनीतिक कार्यकर्ताको आदर्श प्रस्तुत गरेको छ। उनले देखाएको त्याग, समर्पण र साहस आज पनि नयाँ पुस्ताका राजनीतिक कार्यकर्ता र सामाजिक परिवर्तनका पक्षधरहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ।

२४औँ स्मृति दिवसका अवसरमा आयोजित कार्यक्रमहरूमा वक्ताहरूले सहिद खड्काको योगदानको चर्चा गर्दै सहिदहरूले देखाएको मार्गमा दृढतापूर्वक अघि बढ्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्। उनीहरूले सामाजिक न्याय, समानता, राष्ट्रिय स्वाधीनता र जनताको अधिकारका लागि गरिएको बलिदानलाई कहिल्यै बिर्सन नहुने बताएका छन्।

दोलखाको माटोमा जन्मेर राष्ट्रिय राजनीतिक आन्दोलनमा महत्वपूर्ण छाप छोड्न सफल रीतबहादुर खड्का आज भौतिक रूपमा हामीबीच नरहे पनि उनका संघर्षका पदचाप, उनका विचार र बलिदानका कथा नेपाली राजनीतिक इतिहासमा सदैव जीवित रहनेछन्। उनको स्मृति केवल एउटा व्यक्तिको सम्झना मात्र होइन, त्यो परिवर्तनका लागि लड्ने सम्पूर्ण संघर्षशील पुस्ताको साझा प्रेरणा र गौरवको विषय बनेर रहनेछ।