नेपाल सम्वत् ११४७, कछलाथ्वः ४, चौथी (२७ कार्तिक २०८३, १३ नोभेम्वर, २०२६) शुक्रवार, बाँपिझ्याला, महोत्तरी । दीपावली पर्व सकिएसँगै मिथिला क्षेत्रमा छठ पर्वको रौनक बढेको छ । कात्तिक शुक्ल चतुर्थी अर्थात् आजदेखि सुरु भएको चारदिने छठ पर्वका लागि महोत्तरीसहित मिथिला क्षेत्रका गाउँबस्ती र बजारमा चहलपहल बढेको हो ।

आस्था, निष्ठा र भक्तिको पर्वका रूपमा परिचित छठको तयारीमा स्थानीयवासी जुटेका छन् । घरघरमा छठका भक्तिगीत गुञ्जिन थालेका छन् भने नदी, पोखरी तथा धार्मिक महत्त्वका जलाशयको सरसफाइ र छठघाट निर्माणले तीव्रता पाएको छ । सूर्यदेव र षष्ठीदेवी (छठीमाता) को महिमा गाइने गीतसङ्गीतले मिथिलाको वातावरण छठमय बनेको छ ।

पर्वलाई व्यवस्थित र आकर्षक बनाउन स्थानीय युवा छठघाट निर्माण तथा सजावटमा सक्रिय भएका छन् । बाँसका भाटा र झिक्रा प्रयोग गरी घर सजाउने, भित्ता लिपपोत गर्ने तथा रङरोगन गर्ने काम भइरहेको छ । सडक, घर र सार्वजनिक स्थलमा झिलिमिली बत्ती जडान गरिएपछि गाउँबस्तीमा पर्वको रौनक थपिएको छ । धनी–गरिब सबैले आफ्नो क्षमताअनुसार श्रद्धा र निष्ठाका साथ पर्व मनाउने तयारी गरेका छन् ।

छठको आगमनसँगै स्थानीयवासीको दैनिकीसमेत पर्वकेन्द्रित बनेको छ । घरायसी कामकाज, भेटघाट र पारिवारिक कुराकानीदेखि बजार किनमेलसम्म छठकै तयारीमा केन्द्रित हुन थालेको बर्दिबास–१३ बिजलपुरास्थित जनता माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक हरिदेव महतोले बताउनुभयो ।

मिथिला क्षेत्रका बजारमा छठ पूजाका सामग्री किन्नेको भीड लागेको छ । केराका घरीदेखि पूजामा आवश्यक विभिन्न सामग्रीको बिक्री बढेको छ । स्थानीय किसानले छठ पूजामा प्रयोग हुने उखुका लाँक्रा, अदुवा, बेसारका बोट, मुठा, ज्यामिर र जटासहितका सामग्री बजारमा बिक्रीका लागि ल्याउने तयारी गरिरहेका छन् । यस्ता सामग्रीको बिक्री शनिबार मुख्य रूपमा हुने जलेश्वर उद्योग वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष शिवचन्द्र चौधरीले बताउनुभयो ।

त्यस्तै, बाँसका चोया र कप्टेराबाट बनाइने ढकी, डलिया, कोनियाँ, नाङ्लो, चाल्नो र पङ्खालगायत परम्परागत सामग्रीको माग पनि बढेको छ । माटोबाट बनाइने दियो, दही जमाउने छ्याँची, पूजाका सामग्री राख्ने टौला, पानी राख्ने अङ्खरा र गाग्रीलगायत भाँडाको बिक्रीसमेत बढेको छ । छठमा नयाँ भाँडामा पूजासामग्री राख्ने परम्परा रहेकाले बाँस तथा माटाका सामग्रीको विशेष महत्त्व रहेको छ ।

यसैबीच, घरघरमा छठको मुख्य प्रसाद ठकुवा र भुसुवा बनाउने चटारो सुरु भएको छ । गृहिणीहरू चामल र गहुँको पिठो तयार गर्न व्यस्त छन् । कतिपय घरमा अझै पनि ढिकी र जाँतोमा अन्न कुट्ने तथा पिँध्ने परम्परा कायम छ । शुद्धता र पवित्रतालाई विशेष महत्त्व दिइने यस पर्वमा परिवारका सदस्य मिलेर प्रसाद तयार गर्ने चलन छ ।

भङ्गाहा–४ रामनगरकी ५५ वर्षीया शान्तिदेवी साहले छठ पर्वमा निष्ठा र पवित्रता सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष रहेको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार छठको तयारीमा सरसफाइदेखि प्रसाद निर्माणसम्म प्रत्येक काममा विशेष सावधानी र शुद्धता अपनाइन्छ ।

मिथिलामा कात्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि सप्तमीसम्म चार दिन छठ पर्व मनाउने परम्परा छ । पर्वको पहिलो दिन ‘नहाय–खाय’ विधिबाट सुरु हुन्छ । दोस्रो दिन व्रतालुले दिनभरि उपवास बसेर साँझ प्रसाद ग्रहण गर्ने ‘खरना’ विधि सम्पन्न गर्छन् । तेस्रो दिन अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरिन्छ भने चौथो दिन बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि छठ पर्व विधिवत् सम्पन्न हुन्छ ।

धार्मिक आस्थासँगै सामाजिक सद्भाव र एकताको सन्देश दिने पर्वका रूपमा पनि छठको विशेष महत्त्व छ । यस पर्वमा पुराना मनमुटाव र विभेद बिर्सेर सबै समुदायका मानिस एउटै छठघाटमा भेला भई सूर्यदेवको आराधना गर्ने परम्परा छ । जातीय तथा सामुदायिक विभेदभन्दा माथि उठेर एकै ठाउँमा बसेर पूजा गर्ने संस्कारले आपसी सद्भाव, सहकार्य र सामाजिक एकतालाई बलियो बनाउँदै आएको छ ।

सूर्यदेव र षष्ठीदेवीको उपासनाबाट परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि तथा सन्तानको कल्याण हुने धार्मिक विश्वासका साथ मनाइने छठ पर्वले मिथिला क्षेत्रको मौलिक संस्कृति, परम्परा र सामाजिक एकतालाई समेत जीवन्त राख्दै आएको छ ।