नेपाल प्राकृतिक, सांस्कृतिक र मानवीय सम्भावनाले भरिपूर्ण देश हो। तर यति धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि गरिबी, बेरोजगारी, परनिर्भरता र निराशाबाट मुलुक किन मुक्त हुन सकेन? अब सरकार कसको बन्छ भन्नेभन्दा पनि नेपाल कसरी बन्छ भन्ने प्रश्नमा केन्द्रित हुने बेला आएको छ।

नेपाल सुन्दर छ। हिमालको गौरव, पहाडको सौन्दर्य, तराईको उर्वर भूमि, नदी–नाला, वन–जंगल, जैविक विविधता र समृद्ध सांस्कृतिक वैभवले नेपाललाई संसारकै अनुपम देश बनाएका छन्।

हामीसँग प्राकृतिक स्रोत छन्, युवा शक्ति छ, श्रम छ, सीप छ, बुद्धि छ, संस्कृति छ र सम्भावनाको विशाल क्षितिज छ। कमी छ भने त्यसलाई राष्ट्रिय हितमा परिचालन गर्ने दृढ इच्छाशक्ति, दीर्घकालीन सोच, इमानदार नेतृत्व र प्रभावकारी कार्यान्वयनको।

राजनीतिक इतिहास र विभिन्न दलको शासन नेपाली जनताले देखेका, भोगेका र अनुभूत गरेका छन्। अब प्रश्न सरकार कसको बन्छ र कसरी बन्छ भन्ने मात्र होइन। अबको मूल प्रश्न हो—देश कसरी बन्छ?

यही प्रश्नबाट हाम्रो अभियान सुरु हुनुपर्छ। विगतप्रति आत्मालोचक बनौँ। शासन सञ्चालनका लागि राजनीतिक दल आवश्यक छन्। तर बदलिँदो समय र जनताको अपेक्षाअनुसार दलहरू कसरी सुध्रिन्छन्, कसरी जनताबीच विश्वास पुनःस्थापित गर्छन् र कसरी राष्ट्रिय मुद्दामा केन्द्रित हुन्छन् भन्ने विषयमा गम्भीर समीक्षा आवश्यक छ।

भ्रष्टाचार होइन, सुशासन

नेपालको विकासका प्रमुख बाधकमध्ये भ्रष्टाचार, अनियमितता र बिचौलिया संस्कृति हुन्। जनताको पसिनाबाट उठेको राजस्व विकास र सार्वजनिक सेवामा खर्च हुनुपर्ने हो। तर सार्वजनिक स्रोत प्रक्रिया, पहुँच र स्वार्थको जालोमा अल्झिने अवस्थाको अन्त्य गर्नुपर्छ।

सुशासन भाषण होइन, व्यवहार हो। राज्यका प्रत्येक निकाय पारदर्शी, जवाफदेही र परिणाममुखी हुनुपर्छ। सार्वजनिक पद निजी लाभका लागि होइन, सार्वजनिक सेवाका लागि हो।

त्यसैले भ्रष्टाचारविरुद्धको अभियान नारामा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। सरकारी खरिददेखि आयोजना छनोटसम्म, कर प्रणालीदेखि सार्वजनिक सेवासम्म हरेक क्षेत्रमा पारदर्शिता, डिजिटल निगरानी, जवाफदेहिता र प्रभावकारी कानुनी शासन स्थापित गर्नुपर्छ।

देश बनाउने हो भने भ्रष्टाचारको जरो काट्नैपर्छ।

व्यक्तिवाद होइन, सामूहिक नेतृत्व

नेपालको राजनीतिमा व्यक्तिवाद, गुटबन्दी, अहंकार र स्वार्थले संस्थाभन्दा व्यक्तिलाई ठूलो बनाउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ। राजनीतिक दलहरू जनताको आशा र आकांक्षाको प्रतिनिधि बन्नुपर्ने हो। तर कतिपय अवस्थामा दलभित्रै शक्ति, पद र पहुँचको प्रतिस्पर्धा प्राथमिक बन्न पुगेको देखिन्छ।

व्यक्ति आउँछन्, जान्छन्; राष्ट्र रहिरहन्छ।

त्यसैले अब राजनीति व्यक्तिको वरिपरि होइन, विचार, नीति, संस्था र जनताको वरिपरि केन्द्रित हुनुपर्छ।

अहंकारले नेतृत्वलाई ठूलो बनाउँदैन। जनताको विश्वासले ठूलो बनाउँछ। फरक मत सुन्न सक्ने, आलोचना स्वीकार गर्न सक्ने र सामूहिक निर्णय गर्न सक्ने नेतृत्व नै लोकतान्त्रिक नेतृत्व हो।

अब व्यक्तिवाद होइन सहभागिता, गुट होइन एकता, अहंकार होइन विनम्रता र स्वार्थ होइन राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

युवा जागरण : नेपालको नयाँ शक्ति

नेपालको सबैभन्दा ठूलो शक्ति युवा हुन्। तर आज लाखौँ युवा रोजगारी, शिक्षा र अवसरको खोजीमा विदेशिन बाध्य छन्। उनीहरूको श्रमले विदेशी अर्थतन्त्र निर्माण गरिरहेको छ भने नेपाल उनीहरूले पठाएको रेमिट्यान्समा निर्भर हुँदै गएको छ।

यो अवस्था दीर्घकालीन समाधान होइन।

युवालाई विदेश जान रोक्ने होइन, नेपालमै अवसर सिर्जना गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ। कृषि, पर्यटन, जलविद्युत्, उद्योग, सूचना प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, स्टार्टअप, हरित अर्थतन्त्र र नयाँ उद्यममा युवाको ऊर्जा जोड्नुपर्छ।

युवाको हातमा मोबाइल मात्र होइन, उत्पादनको साधन पनि हुनुपर्छ। उनीहरूको दिमागमा विदेशको सपना मात्र होइन, आफ्नै देश बनाउने सपना पनि जाग्नुपर्छ।

युवा जागौँ, सीप सिकौँ, उद्यम गरौँ, उत्पादन गरौँ र नेपाल बनाऔँ।

प्राकृतिक स्रोत : नेपालको समृद्धिको आधार

हिमाल, पहाड र तराईलाई केवल प्राकृतिक दृश्यका रूपमा हेरेर पुग्दैन। यी हाम्रो राष्ट्रिय सम्पत्ति हुन्।

हिमालमा पर्यटन र जलस्रोतको सम्भावना छ। पहाडमा वन, जडीबुटी, कृषि, पर्यटन र जलविद्युत्को सम्भावना छ। तराई नेपालको खाद्य उत्पादन र औद्योगिक विकासको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।

हाम्रो जैविक विविधता, वन, पानी, जमिन र प्राकृतिक स्रोतलाई वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्दै राष्ट्रिय हितमा उपयोग गर्नुपर्छ।

प्राकृतिक स्रोत जस्ताको तस्तै बेचेर मात्र समृद्धि आउँदैन। त्यसलाई मूल्य अभिवृद्धि, उद्योग, प्रविधि र रोजगारीसँग जोड्नुपर्छ। यही हाम्रो चुनौती हो।

हिमालको पानी, पहाडको जडीबुटी र तराईको उत्पादन विदेशी बजारमा कच्चा पदार्थका रूपमा मात्र होइन, नेपाली ब्रान्ड र नेपाली उद्योगका उत्पादनका रूपमा पुग्नुपर्छ।

नेपाली श्रम र बुद्धि नेपाली माटोमा

नेपालको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति प्राकृतिक स्रोत मात्र होइन, नेपाली जनताको श्रम, सीप, सिर्जनशीलता र बुद्धि पनि हो।

तर आज हाम्रो दक्ष जनशक्ति विदेशमा छ। डाक्टर, इन्जिनियर, प्राविधिक, शिक्षक, उद्यमी, अनुसन्धानकर्ता र दक्ष श्रमिक देशबाहिर अवसर खोजिरहेका छन्। यो मानव पुँजीको ठूलो क्षति हो।

हामीले यस्तो नेपाल निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ नेपालीले आफ्नो श्रम र प्रतिभाको उचित सम्मान पाऊन्। जहाँ सीपको मूल्य होस्, उद्यमको सम्मान होस्, अनुसन्धानको वातावरण होस् र नयाँ विचारलाई अवसर मिलोस्।

नेपालीको पसिना, श्रम र बुद्धि नेपाली माटोमै लगानी हुने वातावरण बनाउनु राष्ट्रिय अभियान बन्नुपर्छ।

आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र : राष्ट्रियताको आधार

आर्थिक रूपमा कमजोर राष्ट्र राजनीतिक रूपमा पनि कमजोर बन्न सक्छ। त्यसैले राष्ट्रियता केवल सीमा र भूगोलको रक्षा गर्ने विषय मात्र होइन, आर्थिक स्वाधीनता र आत्मनिर्भर क्षमतासँग पनि जोडिएको विषय हो।

आफ्नो खाद्यान्न, ऊर्जा, उत्पादन र आवश्यक सेवामा अत्यधिक परनिर्भर हुने देशले दीर्घकालीन रूपमा बलियो राष्ट्रिय स्वाधीनता कायम गर्न कठिन हुन्छ।

त्यसैले कृषि उत्पादन बढाउनुपर्छ। उद्योग स्थापना गर्नुपर्छ। ऊर्जा उत्पादन बढाउनुपर्छ। स्वदेशी उद्यमलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्द्धनको स्पष्ट रणनीति बनाउनुपर्छ।

विश्वसँग व्यापार गरौँ, लगानी ल्याऔँ, प्रविधि भित्र्याऔँ; तर निर्णय गर्ने शक्ति र राष्ट्रिय हितको केन्द्र नेपालमै राखौँ।

आत्मनिर्भरता संसारबाट अलग हुनु होइन। संसारसँग सम्मानपूर्वक सहकार्य गर्न सक्ने आर्थिक क्षमता निर्माण गर्नु हो।

राजनीतिक दलहरूलाई पनि आत्मसमीक्षा आवश्यक

आजका राजनीतिक दलहरूले जनताको बदलिँदो आकांक्षा बुझ्नुपर्छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले लगायत सबै राजनीतिक शक्ति र अन्य दलहरूले आफूलाई जनताको प्रश्नको कठघरामा उभ्याएर आत्मसमीक्षा गर्नुपर्ने समय आएको छ।

जनताले अब केवल भाषण सुन्न चाहँदैनन्। उनीहरू परिणाम चाहन्छन्।

विगतका राजनीतिक शक्तिहरूले लोकतन्त्र, गणतन्त्र, संविधान, सामाजिक न्याय र राष्ट्रिय रूपान्तरणका लागि योगदान गरेका छन्। नेकपाको एकताबाट उत्पन्न ठूलो राजनीतिक सम्भावनाले पनि जनतामा नयाँ आशा जगाएको थियो। त्यसबाट भएका सकारात्मक अनुभवलाई संरक्षण गर्दै कमजोरी र विघटनका कारणबाट शिक्षा लिनुपर्छ।

इतिहासलाई नकारेर भविष्य निर्माण हुँदैन। विगतका उपलब्धिलाई सम्मान गर्दै कमजोरीबाट सिकेर नयाँ राजनीतिक बाटो निर्माण गर्नुपर्छ।

अब कुनै एउटा दल वा व्यक्तिले मात्र नेपाल बनाउँछ भन्ने सोचबाट माथि उठ्नुपर्छ। नेपाल सबैको हो। देश निर्माण पनि सबैको साझा जिम्मेवारी हो।

समाजवादी नेपाल : अधिकार र अवसरको नेपाल

हामीले खोजेको नेपाल केवल धनी नेपाल होइन, न्यायपूर्ण र सम्मानित नेपाल हो।

जहाँ गरिब नागरिकले न्याय पाऊन्। श्रमिकले सम्मान पाऊन्। किसानले आफ्नो उत्पादनको उचित मूल्य पाऊन्। युवाले रोजगारी पाऊन्। महिलाले समान अवसर पाऊन्। दलित, जनजाति, सीमान्तकृत र पछाडि पारिएका समुदायले समान अधिकार र अवसर पाऊन्।

समाजवादको अर्थ सबैलाई गरिब बनाउनु होइन। समाजवादको अर्थ गरिबी अन्त्य गर्नु, अवसरको असमानता घटाउनु र नागरिकलाई सम्मानपूर्वक बाँच्ने आधार दिनु हो।

उत्पादन बढाउने, निजी उद्यमलाई प्रोत्साहन गर्ने, सहकारी र समुदायलाई परिचालन गर्ने, राज्यलाई सक्षम र जनसेवी बनाउने तथा सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने लोकतान्त्रिक समाजवादी बाटो नेपालका लागि उपयुक्त हुन सक्छ।

सुन्दर नेपाल : एउटा साझा संकल्प

सुन्दर नेपाल केवल सडक, भवन र पूर्वाधारले बन्ने होइन। सुन्दर नेपाल त्यतिबेला बन्छ, जब नागरिकले राज्यप्रति विश्वास गर्छन्; जब युवाले देशमै भविष्य देख्छन्; जब किसानले आफ्नो श्रमको मूल्य पाउँछन्; जब श्रमिकको सम्मान हुन्छ; जब भ्रष्टाचार घट्छ; जब न्याय सहज हुन्छ; जब प्रकृति सुरक्षित रहन्छ र जब राष्ट्रिय स्वाभिमान बलियो हुन्छ।

हामीले बनाउने नेपाल यस्तो होस्—

जहाँ भ्रष्टाचारभन्दा इमानदारी बलियो होस्।
अहंकारभन्दा सहकार्य बलियो होस्।
गुटभन्दा राष्ट्र बलियो होस्।
परनिर्भरताभन्दा उत्पादन बलियो होस्।
निराशाभन्दा युवाको आशा बलियो होस्।
गरिबीभन्दा अवसर बलियो होस्।
र राजनीतिभन्दा माथि राष्ट्रको हित बलियो होस्।

अब दोषारोपण गरेर बस्ने समय होइन। जाग्ने समय हो। जुट्ने समय हो। काम गर्ने समय हो।

युवा जागौँ। किसान जागौँ। श्रमिक जागौँ। उद्यमी जागौँ। बुद्धिजीवी जागौँ। राजनीतिक कार्यकर्ता जागौँ। देशप्रेमी नागरिक जागौँ।

हामी सबै जाग्यौँ भने नेपाल बदल्न सम्भव छ।

हिमाल, पहाड र तराईको प्राकृतिक वैभवलाई जनताको समृद्धिसँग जोडौँ। नेपालीको श्रम, सीप र बुद्धिलाई नेपाली माटोमा लगानी गरौँ। आत्मनिर्भर र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र निर्माण गरौँ। सुशासन कायम गरौँ। भ्रष्टाचार र बिचौलिया संस्कृतिको अन्त्य गरौँ। राष्ट्रिय स्वाधीनता र अखण्डताको रक्षा गरौँ। सामाजिक न्याय सुनिश्चित गरौँ।

र सबैभन्दा महत्वपूर्ण—नेपाल बनाउने जिम्मा अरू कसैलाई मात्र नछोडौँ।

सुन्दर नेपाल हाम्रो सपना मात्र होइन, हाम्रो साझा अभियान हो।

जागौँ, जुटौँ, उत्पादन गरौँ र नेपाल बनाऔँ।
आत्मनिर्भर नेपाल बनाऔँ।
न्यायपूर्ण नेपाल बनाऔँ।
समृद्ध नेपाल बनाऔँ।
सुन्दर नेपाल बनाऔँ।