नेपाल सम्वत् ११४६, अनलाथ्वः १४ चर्तुदशी (१६ जेष्ठ, २०८३, ३० मे, २०२६) शनिवार, बाँपिझ्याला । साखादावा तिब्बती बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको सबैभन्दा पवित्र धार्मिक अवसरका रूपमा मान्ने परम्परा रही आएको छ । तिब्बती पात्रोको चौथो महिनामा मनाइने यो पर्व भगवान् गौतम बुद्धको जन्म, ज्ञानप्राप्ति (बोधि) तथा महापरिनिर्वाणको स्मरणमा मनाइन्छ। बौद्ध परम्पराअनुसार बुद्धका जीवनका यी तीन महत्वपूर्ण घटना यही महिनाको पूर्णिमाका दिन सम्पन्न भएका थिए भन्ने विश्वास गरिन्छ। यही कारणले साखादावा महिना तथा विशेषगरी यसको पूर्णिमाको दिनलाई अत्यन्त पवित्र मान्ने गरिन्छ।

साखादावा महिनाभरि धार्मिक गतिविधिहरू सञ्चालन हुने भए पनि पूर्णिमाको दिन विशेष महत्व राख्दछ। यस दिन बौद्ध धर्मावलम्बीहरू बिहानैदेखि पूजा, प्रार्थना, ध्यान तथा परिक्रमा जस्ता धार्मिक कार्यमा सहभागी हुने गर्दछन्। यो समयलाई आत्मशुद्धि, करुणा, दान र सत्कर्ममार्फत आध्यात्मिक उन्नति हासिल गर्ने अवसरका रूपमा हेरिन्छ।

नेपालमा विशेषगरी बौद्ध स्तुपा र स्वयम्भु चैत्य लगायतका बौद्ध तीर्थस्थलहरूमा साखादावाको अवसरमा ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरूको उपस्थिति रहने गर्दछ। देशका विभिन्न भागबाट आएका बौद्ध धर्मावलम्बी भक्तजनहरू तीर्थस्थलमा भेला भई स्तूपा तथा चैत्यको परिक्रमा गर्दछन्। बौद्ध परम्परामा परिक्रमा गर्ने कार्यलाई “कोरा” भनिन्छ। कोरा गर्नु धार्मिक आस्था, श्रद्धा र पुण्य आर्जनसँग जोडिएको मान्यता हो।

श्रद्धालुहरूले कम्तीमा एक कोरा गर्ने गर्दछन् भने धेरैले तीन, पाँच, सात, नौ, एघार वा तेह्र कोरासम्म गर्ने गरेका छन्। विजोड सङ्ख्यामा कोरा गर्नु शुभ मानिने भएकाले जोडी सङ्ख्यामा परिक्रमा गर्ने चलन छैन। कतिपय भक्तजनहरू दिनभरि नै स्तूपा वरिपरि परिक्रमा गरिरहेका देखिन्छन्। धेरै कोरा गर्न सके बढी पुण्य प्राप्त हुने विश्वासका कारण बालबालिकादेखि युवा र वृद्धवृद्धासम्म उत्साहपूर्वक सहभागी हुने गर्दछन्।

साखादावा केवल परिक्रमा र पूजामा मात्र सीमित छैन। यस अवधिमा बौद्ध धर्मावलम्बीहरू मठ तथा गुम्बामा गएर प्रार्थना गर्ने, धार्मिक ग्रन्थहरूको पाठ गर्ने, ध्यान साधना गर्ने तथा बुद्धका शिक्षालाई आत्मसात् गर्ने प्रयास गर्दछन्। धेरै मानिसहरूले उपवास बस्ने, मांसाहार तथा मदिराजन्य पदार्थको सेवन त्याग्ने र नैतिक जीवनशैली अपनाउने गर्दछन्। यस महिनामा जीव हत्या नगर्ने, जीवजन्तुप्रति दया देखाउने तथा सबै प्राणीको कल्याणको कामना गर्ने परम्परा पनि विशेष रूपमा पालना गरिन्छ।

दान र परोपकार साखादावाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। यस अवसरमा गरिब, असहाय तथा आवश्यकतामा परेका व्यक्तिहरूलाई खाद्यान्न, लत्ताकपडा, औषधि तथा आर्थिक सहयोग प्रदान गर्ने गरिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार साखादावाको समयमा गरिएको पुण्य कार्यको फल सामान्य दिनभन्दा धेरै गुणा बढी प्राप्त हुन्छ। त्यसैले धेरै मानिसहरू दान, सेवा र सामाजिक कल्याणका कार्यमा सक्रिय हुने गर्दछन्।

साखादावाले धार्मिक आस्थासँगै सामाजिक सद्भाव, सहिष्णुता र मानवताको सन्देश पनि प्रवाह गर्दछ। बुद्धले प्रतिपादन गरेका अहिंसा, करुणा, मैत्री र मध्यम मार्गका सिद्धान्तहरूलाई व्यवहारमा उतार्न प्रेरित गर्ने यो पर्व बौद्ध समुदायका लागि मात्र नभई सम्पूर्ण मानव समाजका लागि पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ। आजको व्यस्त र प्रतिस्पर्धी जीवनशैलीमा साखादावाले शान्ति, सहअस्तित्व र नैतिक जीवनको महत्व स्मरण गराउँछ।

यसरी साखादावा केवल धार्मिक पर्व मात्र नभई आत्मिक शुद्धि, पुण्य आर्जन, सामाजिक सेवा र मानव कल्याणको भावनालाई सुदृढ बनाउने महान् आध्यात्मिक अवसर हो। यही कारणले नेपालसहित विश्वभरका बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले यस पर्वलाई अत्यन्त श्रद्धा, भक्ति र सम्मानका साथ मनाउने गरेका छन्।