नेपाल सम्वत् ११४६, बछलाथ्वः ५ पञ्चमी (९ बैशाख, २०८३, २२ अप्रिल, २०२६) बुधबार बाँपिझ्याला । कुकुर वा बिरालोको टोकाइपछि आवश्यक पर्ने रेबिजविरुद्धको खोप स्थानीय स्वास्थ्य केन्द्रमै नपाइँदा बिरामीहरू राजधानीको शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल टेकु सम्म पुग्न बाध्य भएका छन्।

१७ वर्षीय एक युवक अन्तिम डोज मात्र लगाउन बाँकी हुँदा पनि स्थानीय स्वास्थ्य केन्द्रमा खोप सकिएकाले टेकु अस्पताल आउनुपरेको घटना उदाहरणका रूपमा देखिएको छ। यस्तै, अर्की महिलाले पनि नजिकैको स्वास्थ्य केन्द्रमा खोप नपाएपछि काठमाडौंसम्म आउनुपरेको बताएकी छन्।

पछिल्ला केही हप्तायता देशका विभिन्न स्थानमा जनावरको टोकाइका घटना बढेसँगै रेबिज खोपको माग पनि बढेको देखिन्छ। तर धेरै स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा खोप उपलब्ध नभएको वा सकिएको गुनासो बढ्दै गएको छ, जसले बिरामीलाई ठूलो सास्ती दिन थालेको छ।

रेबिज एक घातक सरुवा रोग हो जुन संक्रमित जनावरको टोकाइबाट सर्छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यो रोग समयमै खोप नलगाइए प्राणघातक हुन सक्छ। नेपालमा वर्षेनि दर्जनौँ मानिसको मृत्यु रेबिजका कारण हुने गरेको तथ्यांक पनि छ।

विशेषज्ञहरूले रेबिजलाई “उपेक्षित रोग” को रूपमा व्याख्या गर्दै आएका छन्, किनभने यसको रोकथाम सम्भव भए पनि जनचेतना र व्यवस्थापन कमजोर देखिन्छ। पछिल्लो समय खोप सहज उपलब्ध भए पनि केही क्षेत्रमा आपूर्ति समस्या देखिनु चिन्ताजनक मानिएको छ।

चिकित्सकहरूको अनुभव अनुसार रेबिजका लक्षणहरू देखिन समय लाग्न सक्छ—कहिलेकाहीँ केही महिनादेखि एक वर्षसम्म पनि। तर लक्षण देखिन थालेपछि अवस्था अत्यन्तै गम्भीर हुने र प्रायः एक हप्ताभित्र मृत्यु हुन सक्ने बताइन्छ।

नेपाल सरकारले रेबिज खोप दिने विधिमा पनि अद्यावधिक गरेको छ। खोप छालामुनि वा मासुमुनि दिइन्छ, जसअनुसार केही दिनदेखि दुई हप्ताभित्र सम्पूर्ण मात्रा पूरा गर्न सकिन्छ।

विशेषज्ञहरूले हाल देखिएको खोप अभावलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने बताउँदै उच्च जोखिम क्षेत्र पहिचान गरी पर्याप्त आपूर्ति सुनिश्चित गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्। साथै, समयमै खोप लगाइए रेबिजबाट पूर्ण रूपमा बच्न सकिने भएकाले जनचेतना अझै बढाउन आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।