नेपाल सम्वत् ११४६, सिल्लागाः ११, दशमी (१ फागुण, २०८२, १३ फ्रेब्रुअरी, २०२६) शुक्रवार, बाँपिझ्याला । विश्व रेडियो दिवस आज (शुक्रबार) विश्वभर विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ । रेडियोसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने सञ्चारकर्मी, प्रसारक, सञ्चार विज्ञ तथा नीति–निर्माताहरूले यसको भूमिका, चुनौती र सम्भावनाबारे छलफल गरिरहेका छन् ।

आज फेब्रुअरी १३ विश्वभर विश्व रेडियो दिवस मनाइँदै छ। UNESCO को अगुवाइमा सन् २०१२ देखि औपचारिक रूपमा मनाउन थालिएको यो दिवस सन् १९४६ मा स्थापना भएको राष्ट्रसंघीय रेडियो सेवाको स्मरणमा समर्पित छ।

विश्व रेडियो दिवसले रेडियोलाई विगतको मात्र होइन, वर्तमान र भविष्यको पनि सशक्त सञ्चार माध्यमका रूपमा पुनः स्थापित गरेको छ। सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जनमार्फत समाजलाई जोड्ने सेतुका रूपमा रेडियोको भूमिका अझ सुदृढ बनाउन सबै सरोकारवालाको साझा प्रयास आवश्यक देखिन्छ।

विश्व रेडियो दिवस: 

युनेस्कोका अनुसार यस दिवसको उद्देश्यहरू यस्ता छन्स्

सञ्चार माध्यमका रूपमा रेडियोको महत्वबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्नु

नीति–निर्माताहरूलाई सूचना पहुँचको दायित्वबारे सचेत गराउनु

स्वतन्त्र, विश्वसनीय र दिगो प्रसारण वातावरण सुदृढ गर्नु

विश्वभरका प्रसारकहरूबीच सहकार्य प्रवर्द्धन गर्नु

डिजिटल युगमा रेडियोको रूपान्तरण

डिजिटल प्रविधिको तीव्र विकाससँगै रेडियो पनि परिवर्तनको चरणमा छ।

परम्परागत एफएमसँगै अनलाइन स्ट्रिमिङ, पोडकास्ट, मोबाइल एप र सामाजिक सञ्जालमार्फत सामग्री प्रसारण बढ्दो छ।

डिजिटल प्रसारणमार्फत शैक्षिक र जनचेतनामूलक कार्यक्रम श्रोतासमक्ष पुर्‍याउने पहल भइरहेको छ।

युवा पुस्तालाई आकर्षित गर्ने नयाँ स्वरूप विकास हुँदैछ।

तर विश्वका धेरै स्थानमा इन्टरनेट पहुँच सीमित भएकाले परम्परागत रेडियो अझै पनि सूचना पहुँचको मुख्य आधार बनेको छ।

रेडियोको सामाजिक र लोकतान्त्रिक भूमिका

कम लागत, सरल प्रविधि र दुर्गम क्षेत्रसम्म पहुँचका कारण रेडियो प्रभावकारी माध्यम हो।

भूकम्प, बाढी, पहिरो वा महामारीजस्ता विपद् अवस्थामा जीवनरक्षक सूचना प्रवाह गर्न रेडियो महत्वपूर्ण सावित भएको छ।

प्रत्यक्ष फोन–इन कार्यक्रम, खुला बहस र स्थानीय मुद्दामाथि छलफलमार्फत नागरिक सहभागिता बढाउन सहयोग पुर्‍याएको छ।

विभिन्न जातीय, भाषिक, लैंगिक र सांस्कृतिक समुदायको प्रतिनिधित्वमार्फत सामाजिक समावेशिता प्रवर्द्धन गर्ने मञ्च बनेको छ।

नेपाल सन्दर्भ:

नेपालजस्तो भौगोलिक विविधता र दुर्गमता भएको देशमा स्थानीय एफएम र सामुदायिक रेडियोहरूले कृषि, स्वास्थ्य, शिक्षा, विपद् चेतावनी, महिला सशक्तीकरण तथा स्थानीय शासनसम्बन्धी कार्यक्रममार्फत ग्रामीण समुदायलाई प्रत्यक्ष लाभ पुर्‍याएका छन्।

चुनौती र भविष्य

डिजिटल प्रतिस्पर्धा

गलत सूचना र दुष्प्रचारको जोखिम

सामग्रीको गुणस्तर, तथ्यपरकता र उत्तरदायित्व कायम राख्ने चुनौती

यी चुनौतीका बीच पनि रेडियोले आफ्नो विश्वसनीयता, पहुँच र मानव आवाजको आत्मीयताका कारण अलग पहिचान कायम राखेको छ।