– खँ दोलखा उत्सव

दोलखा हर्संङ ‘द्वाल्खा’ हर्संङ खँ वा द्वाल्खायेतु खेउँ । तर निस्गुर नगरपालिका व नस्गुर गाउँपालिकाये मूल ठाइँ चरिकोटये डाँडाकु । थनकेसी चरिकोट्ये डाँडा हरिमजि धोन्जु । आमताक्कु डोंर हलेन् लिङाउ डाँडा आमु, काँठापाङ्, च्वाथ्रे पाङ, भ्याङ्बरी काँठाये झाङ् दउ ठाइँ आमु डाँडा । हेँगौ चाये ट्वापरचा दउ । बनमारान् ट्वाप्चियेन् तउजु । उ ताक्कु द्वाल्खामिपेन् महाजन, साहु जुयेन् पुरान् बजारकु थ्येंगुतन् । तिरो काइत थरिपेन् थ्येंगुजु । सुँये ढ्रयाबा ग्वार्मुइँत लप्टनदिलये मुललान् खिङौझोर छियेन् लिङाउतन् । मुलपत्तिकु नमस्कार फयेन् बिचारी साहेब, डिट्ठा साहेब, सुब्बा साहेब, माड्सा’बये मान कायेन् लाहा ल्वाप्ठोइँतङ् झ्याम्पालतु रा ल्वाप्ठोइँ मलेउ हङथेँ मन तु झ्यातके ल्वाप्ठोङन्,..‘अँ नमस्ते नमस्ते..’ हङन् ड्वाक् सर् पितकाउतन् ।

आमताक्कु लेन, पाल्का, सिनाइ, लेनसुटी, भुजिरी टुल्के मवल्द येउतन् आम्तु ठाइँये मिपेन् । डुसीये नल, याये सुँ, छोये छ्वाली नापं द्वाल्खालान्तु येङ्गुतन् । फाँछि या व थिम्ना जाकीये लागिन् सेरा, मागादेउराली, सुर्के, भण्डारेये मिपेन् या लइत, या डाइत, सुँ बेथइत, सा वाइत, बुँ प्वालित छेँछेँकु बास च्वन्द येउतन् । आउ थन्केसी उ तु ठाइँकु चिला ज्वउ मि, बुम्ये ज्येत लाटा खाउ मिपेन् टुल्के मद । बुँ स्वाँरान् थउ धनीपेन् ययेउरा हङन् गटसी, ट्वापरचा, देगलचाये टारा, घुम्टारालान् थात स्वयेन् च्वन्नसिनुं कोत खेन्न पाराक ल्येउ मिपेन् नाप्लरी ठाकर । आले गु डाँडा टायेन् च्वङन् द्वाल्खाकु विकास म्वजुर हतगु ।

छेँ हाखेन आम्लिस्टुल्के डवाकु मेला लगैजुयेन् च्वन । काठमाण्डु (नेपाल)कु च्वंगु द्वाल्खामिपेन् वा गुन स्वयेन् गुनुङ् ओल्तेचाये मान्यताकु म्वच्वहिन् । खँ लाइतु मल्दन हर्स विनोद चौधरीये ढ्याबा स्वयेनुं आँकुये मिपे खँतु घत्के दयेउ, हरि मल्दन हर्स ‘आइ मदउये दाइ, तिसा मदउये छाइ’ हङ थिनागु । गुल्पनुं थात मायाउ ज्येये खँ पितकाउपेनुङ् कम मद । तर थउ लाङा हाखेन च्वंगु ओलीकु पाल्का लेन टुल्के पियेन् नइत ठाकउ ताइ धोन्गु छिजिन् । स्वाँराटुल्के उईत ठाकउ तारहिन् चरिकोट थ्येङन् पाल्का ब्याकुन्च्याङन् न्याकुन्चायेन् ‘आमे बोबुरी तु मजि क, चान्निनु ल्वारि त निउ म्वालै ।’ आले थिमान् खँ पितकारै–‘ छिन् खँतु म्वथुन्, आमे कालतये बानीङ् बाँलकु मदले..’ यिनागु नामन्ते खँ लायेन् लित खुन्हु सुनितु डोङन् द्यउ स्याउदार ओङ हाति अर्थ जुर ?

यिनागु खँपेन् त्वार्तयेन् सामाजिक ज्येखँ, पेँगर च्यागर ढ्याबा येउ खँ लायेन् थउ बल्न हाति ज्ये येर्स बाँलकु जुयेउ हङ खँ मनकु टोइँ मल्दन । थउ बाजे बराजुन् मिये ब्वँकु थनु दर्बार थिनागु छेँपेन् दके शहर थिनागु दकेयेन् ड्वाक्ड्वाकु नेता, मन्त्री, प्रधानमन्त्री आँकु टुल्के ययेन् भाषण बियेन् इथि येरि व थिथि येरि हङन् आँकुलान्तु पुलेन् ओन तर द्वाल्खाटुल्के येङन् थउ शहरये ख्वाल क्येइँ मफर्गु हर्स आपिस्त चसनापकु त्यात्के थात थ्येन्केये हाति अर्थ जुर ।

मेबु वा माबाल क ल , जिरीलान् नसि डाकस हायेन् खाके क्येन्जु, थामीपेन् ययेन् थउ मुल प्याखन् व वास्ती क्येन्जु, साँसपिसिन् थउत् मुल खँ क्येन्जु तर ग्वाले संस्कृति व धर्म, सम्पदा दउ ठाइँये मिपे पुरान् खँ त पितकाये । हाबिलिबि क्येइँ मज्यू, खाँडा, कुमारी, बुग्द्यउ वा पित हाइ मजिर माबाल क ल, छिजि देशकु खरिप्याखनये स्वरूप यिनागु, ट्वाकल प्याखन् इथि उकेरगु, इसी ठाइँकु यिनागु खाले बाजाकये ताल, राग, लयपेन् यिनागु दमु उ ङेइत स्वइत थुकेइत उ उ ब्यलाकु थपेन् येइमल वये लागिन् यिनागु खाले उत्सवपेन् ठाइँ ठाएकु येइँ मल हङन् हात्त हरि मफर्जु तइ मफर्जु ?

खाली मेप्सिन् येङ व क्येङ ज्येये बखानजुकुन येङन रा छिजी ठाइँ थात ययेउ आले । छिजिनुङ थउ टुटीन् बाँलस्के चुयन थउ नाप ज्याङन द्वाल्खाय साझी ज्य खँ यरीलौं, वय लागिन् छिजि दोखुसेत सत्बुद्धी थविउ हङन द्वाल्खा भीमसेन देउकु आशिक फोङन चोनगु ।

किपा : सामाजिक सञ्जाल हेर्दा हेर्देलान्