बाँपीझ्याला, येँ । नेवाः देय् दबू, नेवाः आदिवासी राजनीतिक अभियान, नेवा गुठी व थउथउ नेवार खलकपिसिन् ग्वये थनुये ज्ये खँकु नेवाः देय् दबूये संस्थापक मूलमि मल्ल के. सुन्दर, नेवाः देय् दबूये केन्द्रीय मूलमि पवित्र बज्राचार्य, हाबिये मन्त्री मयजु हिसिला यमी, हाबिये महान्यायाधिवक्ता बरिष्ठ अधिवक्ता हो नेवाः देय् दबूये सल्लाहकार मुक्तिनारायण प्रधान, नेवारपे तु थिगुर खलक नेवार राजनीतिक अभियानये संरक्षक डा. महेशमान श्रेष्ठ, नाप नापं नेवा देय् दबू स्वनिग विशेष प्रदेशये मूलमि श्रीकृष्ण महर्जन उ ज्येखँकु ब्वकाइत थ्येंगु दउ ।

थन्हुये उ ज्ये खँकु नेवा देय् दबूये केन्द्रीय पदाधिकारीन्नसि स्वनिग प्रदेश, वागमती प्रदेश, येँ जिल्ला समिति, यल जिल्ला समिति, येँ महानगरपालिका, यल महानगरपालिका, चन्द्रागिरी नगरपालिका, टोखा नगरपालिका, शंखरापुर नगरपालिका नाप नापं किपु नगरपालिका व प्राचिन शहर द्वाल्खालान् समितिलान् टुल्केये मिपेन् येउ दउ ।

बसन्तपुरये कुमारी द्यउछेँ नापये देगलये लाङान्नसि ठोठोटुल्के विरोधीआखर च्वये भ्वँरपति ब्वके ङाकेये ज्येखँकु मूल खँ (अपिल) स्वनिगः विशेष प्रदेशये मूलमि श्रीकृष्ण महर्जन्न तये दउ हर्स, उ ज्येखँ ०५६ नन्नसि जाउमदियेन् विरोध येङन् च्वङ खँ तयेन् नेवाः देय् दबूये मूलमि पवित्र बज्राचार्यन् दोखसेतं क्वात्केइत क्रान्तिये म्ये हलेन् ङेङ्केये दउ । आन्थितु हाबिये महान्याधिवक्ता, बरिष्ठ अधिवक्ता मुक्तिनारायण प्रधान्न उ नेवारपे लागिन् मयेत्के मज्यू ज्ये खेउँ, नेवारपे हकहितये लागिन् सुम्मके च्वइँ मजि थउ दाउ माये खँ त सरकारी ज्येकुठी छ्यालि मबिर्स उ विरोध गुल्पनुं जाउ मदिकेइरि इसि लक्ष दमु हङन् थउ खँ तर्जु । आन्थितु हाबिये मन्त्री हिसिला यमीनु उ खँ त समर्थन येङन् थउ खँ तर्जु ।

वंगु हाबिये द २०५६ जेठ १८ गते खुन्हु सर्वोच्च अदालत न येँ महानगरपालिका, राजविराज नगरपालिका व धनुषा जिल्ला विकास समितिन् अड्डा अदालत धुन्दु थउथउ माये भाषालान् ज्ये छ्याल्केइमल हङन् निर्णय येङन् विभागकु दुत स्वाकटाकेइरि ज्येखँ त मान्यता मबियेन् सर्वोच्च अदालत्न देवानगरी आखर (खस भाषा)कु च्वये आखर त जुकुन् मान्यता बिइउरि आदेश बिये खेउँ ।

नेपाल देश दुपान घत्केङ् जातिपेन् दमु, दोखुनु जातिये थउ थउ माये भाषा दमु । आमु भाषापे थउथउ मौलिकता दमु । आम्त राज्य सत्ता व सरकार न मान्यता बियेन् ठाइँये ल्याखान् न्वन्हाकेइ्ि खँ लाकेइ बिमल्गु खेउँ । तर नेपाल देशकु दउ शासन सत्ताकु च्वंगुपेन् घत्केथेँ खसबार्मुन दये लागिन् आपे थउ मौलिक भाषा मदये लागिन् मेबे माये भाषा म्वथुये लागिन् हातितु यरेउ हातितु कायेउ हङन् ग्याङन् जनजातिपे भाषा त क्वत्यालेन् च्वङ खँ दोखुसेनुं सिरहिन् ।

उ तु ज्येखँकु लोककवि राजभाइ जकमी, द्वाल्खामि बालकृष्ण पासा व मेप्सिन् चिय खँ (कविता) ङेङ्केये दउ । थन्हुये ज्ये खँ प्रदेशय् श्रीकृष्णन् सोंकेये दउजु ।