नेपाल सम्वत् ११४६, प्वहेलाथ्वः १३ त्रयोदशी (१७ पौष, २०८२, १ जनवरी, २०२६) बिहीबार, बाँपिझ्याला । चीनले सन् २०२६ मा कन्डम र अन्य गर्भनिरोधकहरूमा १३ प्रतिशत मूल्य अभिवृद्धि कर लागु गरेको छ । यो कदमले लाखौँ मानिसमा आश्चर्य, क्रोध र हाँसो उत्पन्न गरेको छ ।

तीन दशकभन्दा बढी समयपछि पहिलोपटक कन्डम, जन्म नियन्त्रण चक्की र गर्भनिरोधक उपकरणहरू भ्याटबाट मुक्त छैनन् । बिहीबारदेखि लागु हुने यो परिवर्तन बेइजिङले गम्भीर जनसांख्यिक संकट, घट्दो जनसंख्या र वर्षौंदेखि निरन्तर घट्दो जन्मदरसँग जुधिरहेको समयमा आएको हो ।

यो नयाँ कर चीनको भ्याट प्रणालीको व्यापक सुधारको हिस्सा हो । सन् १९९३ मा पहिलोपटक यो लागु भएको थियो । त्यतिबेला गर्भनिरोधकहरू भ्याट वा करमुक्त थिए । यसको कारण चीनले एक–सन्तान नीति कडाइका साथ लागु गरेको र राज्यको प्राथमिकतामा निःशुल्क वा अनुदन प्राप्त जन्म नियन्त्रण प्रदान गरेको थियो । त्यो युगमा केही महिलाहरू जबरजस्ती गर्भपतन गरिन्थ्यो र कोटाभन्दा बढी जन्मिएका बालबालिकालाई नागरिकत्वबाट वञ्चित गरिन्थ्यो ।

आज भने, त्यही राज्यले यसलाई उल्ट्याउने प्रयास गर्दै विवाह र सन्तान उत्पत्तिलाई प्रोत्साहन दिन अनुदान, लामो अभिभावक विदा, विवाहसम्बन्धी सेवा तथा वृद्धाश्रम हेरचाहमा कर छुट दिइरहेको छ ।

यद्यपि, गर्भनिरोधक साधन महँगो बनाउने निर्णयले हाँसो र चिन्ता दुवै निम्त्याएको छ । बच्चा हुर्काउने खर्च विश्वकै सबैभन्दा उच्च भएकाले धेरै युवा चिनियाँहरूले महँगो कन्डमले बच्चा नजन्माउने उनीहरूको निर्णय परिवर्तन नगर्ने बताउँछन् ।

युवा जनसंख्या अनुसन्धान संस्थानका अनुसार, चीन बच्चा हुर्काउन सबैभन्दा महँगो देशहरूमध्ये एक हो । यसमा आकाश छुने शिक्षा खर्च र कामकाजी आमाहरूमाथिको दबाबले स्थिति झन् जटिल बनाएको छ । सुस्त अर्थतन्त्र र आर्थिक मन्दीले पनि बचतमा असर गरेको छ र युवा परिवारहरूको आत्मविश्वास घटाएको छ, जसले बच्चा योजना बनाउन उनीहरूलाई झन् अनिच्छुक बनाएको छ ।

सार्वजनिक स्वास्थ्य विज्ञहरूले उच्च खर्चले विद्यार्थी र कम आय भएका समूहहरूमा गर्भनिरोधक पहुँच घटाउन सक्ने डर व्यक्त गरेका छन् । यसले अनियोजित गर्भधारण र यौन संक्रमित रोगहरूको जोखिम बढाउन सक्छ ।

चीनले अहिले कन्डममा कर किन लगायो ?

यो १३ प्रतिशत कर सन् २०२४ मा पारित बृहत भ्याट कानुनमा समावेश छ । यो प्रशासनिक नियमहरूबाट लागु गरिएको करहरूलाई आधुनिकीकरण र कानुनीकरण गर्ने सरकारी प्रयासको हिस्सा थियो । बीबीसीका अनुसार, भ्याट चीनको सबैभन्दा ठूलो राजस्व स्रोत हो, जसले कुल कर संकलनको करिब ४० प्रतिशत ओगट्छ ।

सन् २०१५ मा एक–सन्तान नियम अन्त्य गरेपछि र सन् २०२१ मा तीन सन्तान सीमासम्म बढाएपछि चीनले परिवारहरूलाई विभिन्न प्रोत्साहनहरू दिएको छ । प्रदेशहरूले आईभीएफ उपचारमा छुट, अतिरिक्त बच्चाका लागि नगद अनुदान र नवविवाहिताहरूलाई लामो बिदा प्रदान गर्दै आएका छन् । सन् २०२४ मा सरकारले पहिलो राष्ट्रिय चाइल्डकेयर अनुदान कार्यक्रमका लागि ९० अर्ब युआन विनियोजन गरेको छ र सबै सन्तान उत्पत्तिसम्बन्धी खर्च कभर गर्ने राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमालाई विस्तार गर्ने योजना घोषणा गरेको छ ।

यद्यपि, जन्मदर निरन्तर घटिरहेको छ । २०२४ मा चीनले मात्र ९।५४ मिलियन शिशु जन्म दर्ता गरेको छ, जुन एक दशकअघिको आधा हो । कम्तीमा तीन वर्षदेखि मृत्युदर जन्मदरभन्दा बढी छन् र सन् २०२३ मा भारतले चीनलाई ओझेल पारेर विश्वको सबैभन्दा जनसंख्या भएको देश बनेको छ ।

नयाँ भ्याट कानुनले के गर्छ ?

यो कानुनले कन्डम, चक्की र उपकरणहरू लगायत सबै गर्भनिरोधक उत्पादनहरूलाई १३ प्रतिशत दरमा समावेश गर्छ । यी वस्तुहरू सन् १९९३ देखि भ्याटबाट मुक्त थिए । त्यसै समयमा, चाइल्डकेयर सेवा, विवाह परिचय सेवा र वृद्ध हेरचाह बेइजिङको प्रजनन् प्रोत्साहन नीतिअनुसार भ्याटबाट मुक्त गरिएको छ ।

विज्ञहरूले मूल्यहरू हेर्दा यो कर प्रायः प्रतीकात्मक मात्र भएको बताउँछन् । एक कन्डम सामान्यतया ४०–६० युआनमा पर्छ भने एक महिनाको गर्भनिरोधक चक्की ५०–१३० युआनमा पर्छ । गार्जियनका अनुसार, गर्भनिरोधकमा कर लगाउँदा वार्षिक करिब ५ अर्ब युआन राजस्व आउनेछ, जुन चीनको २२ ट्रिलियन युआनको सार्वजनिक बजेटको तुलनामा नगन्य छ ।

सार्वजनिक प्रतिक्रिया र सामाजिक सञ्जालमा हाँसो

अनलाइन प्रतिक्रिया व्यङ्ग्यात्मक छन् । चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले मूल्य बढ्नुअघि जीवनभरको लागि कन्डमको स्टक किन्ने भन्दै मजाक गरेका छन् । एक प्रयोगकर्ताले लेखे, “म अब जीवनभरको लागि कन्डम किन्छु ।” अर्काले भने, “आधुनिक समाजमा के गलत छ रु बच्चा जन्माउन हामीलाई बाध्य पार्न उनीहरू साँच्चै चरम सीमासम्म गएका छन् ।”

स्काई न्युजका अन्तर्वार्ताकार हू लिङलिङ, जो पाँच वर्षीय बच्चाकी आमा हुन्, ले भनिन्( उनी अर्को बच्चा नजनाउने निश्चित छन् र विद्रोहको रूपमा संयमको अगुवाइ गर्नेछिन् । विशेष गरी परिवार नियोजन युगको जबरजस्ती गर्भपतनसँग तुलना गर्दा उनले यो उपायलाई हास्यास्पद भनेकी छन् ।

यी प्रतिक्रियाहरूले व्यापक प्रवृत्ति प्रतिबिम्बित गर्छन् युवा चिनियाँहरूले आर्थिक बोझ, करियर दबाब र सामाजिक समर्थनको कमीका कारण बच्चा नजन्माउने बताउँछन् ।

उच्च मूल्यले प्रजनन व्यवहार परिवर्तन गर्छ ?

विज्ञहरूले यो करले प्रजनन निर्णयमा सार्थक परिवर्तन ल्याउने शंका गर्दैनन् । भर्जिनिया विश्वविद्यालयकी जनसंख्याविद् कियान काईले नयाँ करको प्रजनन व्यवहारमा “धेरै सीमित” प्रभाव पर्ने र बच्चा हुर्काउने उच्च खर्चसँग तुलना गर्दा प्रजनन निर्णय प्रभावित नहुने बताइन् ।

विस्कन्सिन–म्याडिसन विश्वविद्यालयकी यी फुक्सियनले पनि जन्म सीमित गर्ने नीतिबाट प्रोत्साहन गर्नेमा सरेपछि गर्भनिरोधकमा कर लगाउनुले उच्च मूल्यले मानिसहरूलाई बच्चा जन्माउन बाध्य नपार्ने तर्क गरिन् ।

धेरै युवा चिनियाँहरूका लागि बच्चा हुर्काउने आर्थिक बोझले कन्डम वा चक्कीको सानो मूल्य परिवर्तनलाई ओझेल पार्छ । हेनानका ३६ वर्षीय ड्यानियल लुओले बीबीसीलाई भने, “एक बक्स कन्डममा अतिरिक्त पाँच युआन लाग्न सक्छ, जुन एक वर्षमा केही सय युआन मात्र हो र पूर्ण रूपमा वहनयोग्य छ ।”

उनले युवाहरूमाथि सामाजिक र आर्थिक दबाब नै वास्तविक समस्या भएको बताए, जसमा सेक्स टोय बिक्री बढ्नु र अनलाइन अन्तरक्रियामा निर्भरता बढ्नुले सम्बन्ध र अभिभावकत्वप्रतिको हिचकिचाहट प्रतिबिम्बित गर्छ ।

यी कारकहरूले भ्याट परिवर्तन एक्लैले चीनको जनसांख्यिक संकट सम्बोधन गर्न नसक्ने देखाउँछन् । उच्च शिक्षा खर्च, कार्यस्थल दबाब, अस्थिर आर्थिक अवस्था र सामाजिक समर्थनको कमीले गर्भनिरोधक मूल्य परिवर्तनको प्रभावलाई ओझेल पारिरहेका छन् ।

अनियोजित गर्भधारण र एसटीआईप्रतिको चिन्ता

करबाट उत्पन्न सबैभन्दा गम्भीर डर गरिब समूहहरूमा गर्भनिरोधक पहुँच घट्नु रहेको बताइएको छ । धेरै विज्ञहरूले यसले अनियोजित गर्भधारण, गर्भपतन र यौन संक्रमित रोगहरूको जोखिम बढाउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।

बीबीसीका सियानकी रोसी झाओले विद्यार्थी वा आर्थिक रूपमा संघर्षरत व्यक्तिहरूले गर्भनिरोधक महँगो भए जोखिम लिन सक्ने बताइन् । कियान काईले पनि उच्च मूल्यले आर्थिक रूपमा विपन्न जनसंख्यामा गर्भनिरोधक पहुँच घटाउन सक्ने र एसटीआई बढाउन सक्छ भनेकी छन् ।

चिनियाँ महिलाहरूमा यसको प्रभाव

महिलाहरूले गर्भनिरोधक पहुँच सीमित हुँदा सबैभन्दा बढी असर भोग्ने बताइएको छ । मिशिगन विश्वविद्यालयकी समाजशास्त्र सहायक प्रोफेसर युन झोउले भनेकी छन् कि यदि गर्भनिरोधक पहुँच कठिन भए नकारात्मक प्रभावको बोझ महिलाहरूले, विशेष गरी विपन्न महिलाहरूले भोग्नेछन् ।