मा–आखर व न्हास्न थ्वउ आखरत छ्यालिउरी विधिः
थाबि भातिचा न्हास्न थ्वउ आखरये ख्वालजुकुुन् क्येङ जुर । उ आखर पिस्त गु ठाइँकु गु ब्यालाकु गिथि छ्यालिमल हङन् थुकेइ स्वयेन् हाखेन द्वाल्खाये नेपाल (नेवार) भाषाकु मा–आखरपेन् गिनागु खँकु छ्यालेन्तये ख्वइँदमु आमु पैला थुकेइमल्गु दमु । खस भाषाकु नेपाली विषय ब्वन्नसिन् नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, वचन हङन ब्वइँमल । उ थउ थउ ठाइँकु आम्तु ल्याखा:न् वायेन् छ्यालगु ।

द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषाकु आखरये ल्याखान् मा–आखर (अ, आ, इ, इ, उ, ऊ, ए, ओ) उलि आखरपेन् द्वाल्खा नेवार भाषाकु ‘काँचा–नाम’ ये ल्याखाकु दोखुनु स्वयेन् हाखेन थुुके काइमल । उ दुपान ‘खँमूलोँ’ये घत्केङ् आखर व खँग्वारा आले मेमेबु खँ गिथि कि थाबि हङथेँ तु ‘काँचा–नाम’ (सर्वनाम)कु गिथि वाइमल्गु जिन, स्वइलौ,

नेपाल (नेवार) खस (नेपाली) भाषा

उ मा–आखरलान् चल्गु आखर मूल खँग्वारा त काँचानामकु गिथि वायेन् तउजिन हङन् आमे ल्याखा क्येयँ म्वाले जुकुन् खेउँ वये वयान नाम व काँचा नाम पाठकु जुयेउ । आउ न्हास्न थ्वउ आखरखेन्न स्वइर्लौ,
थाबिये ब्वकु न्हास्न थ्वउये थिगर आखरये खँ च्वये दमु हर्स आउ थिगर, निस्गरलान् थातङ् न्हास्न थ्वउ आखर व खँग्वारा त न्वन्हार्न मुथुलान् सपत येउ सर् नाप न्हासये सर्उङ् ज्याङन् ययेलागिन् ओत ‘न्हास्न थ्वउ आखर व खँग्वाराये ब्वाराकु तइमल्गु

मु, गिथिकि निस्गर आखरकु स्वइलौ,
कुइँ — थुन्नु (वस्तुभाउ, पंंक्षी, मान्छे थुन्न अवस्थामा)
कालेन् सा चिला कुइँ टेनइ । — (कालेले गाई बाख्रा थुन्न लाग्दैछ ।)
खुइँ — पकाउनु (तरकारी पकाउने अवस्थामा)
रीनान् केँ खुइँ टेनइ — (रीनाले तिहुन पकाउन लाग्दैछे ।)
टुइँ — कुट्नु – चिउरा कुट्ने प्रसङ्गमा)
द्वाल्खाकु बजी टुइँरी चलन दमु — (दोलखामा चिउरा कुट्ने चलन छ ।)
इथि तु उइँ, ठुइँ, डुइँ, खग्वारा त न्वन्हार्न लिखन न्हास्न थ्वउ सर् पित येउ ख्वइँ दमु । उ आखरये म्वरकु नेम्लाफुटी चिन्न तइमल । ओये मूल अर्थ हाति हर्स नेम्लाफुटी चिन्न दउ आखर त तु न्हास्न थ्वउ आखर हङन् सिकेइ मल । तर येँ देशये नेवारपे भाषाकु उ नेम्लाफुटी दउ आखर त पुटिगाउ सर् (ह्रस्व) चिन्नये ल्याखाकु मानेतहिन् ।

संयोजन : बालकृष्ण श्रेष्ठ “पासा”