(सत्नय् ज्येखँ (घटना)कु लकु) ताङन ल्हु थिम्हा बाँसुरी फु मि –१

बालकृष्ण ‘पासा’
ए बाखन् सत्नय् तु खेङ् । भारत देशय् उत्तर प्रदेशय् आण्दाबादकु चिला ज्वयेन् ग्वाठालाय् जुनी काटेङन् च्वंगु गोपी लाल खत्रीय् खायेउ सत्नय् खँ तइटेनगी । उ बाखन् भारत देशय् क्राइम पेट्रोल १०० हङ च्यानलकु पितयेउ खेङ् । स्वर्न व न्येन्ङ नुगरकु तु थिउ खँ खोइँ दयेलागिन् उकु तइम्वाले दमु । आउ ब्वँसिन् ना ?

थिगुर सुनसान जङ्गल दुपान येल्पनुं थिम्हा स्वीङादतेक् दउ ल्यास्म्हा मि चिला ज्वइत येउ खोइँदमु । च्याम्हझिम्हा चिलापेन् हाखेन लिङाके लिखन् लिखन् आमु ल्यास्म्हा मि बाँसुरी फुयेन् लिङायेन् च्वन । दाति दातिकु चिलापिस्त थउतु भाषाकु.. “ला..ला.. आ..आ.. जउ जउ जउ.. खउ खउ खउ” हङन् ख्याङन् सत्तयेन् लिङाउ जु । चिलापिस्त जङ्गलकु घाँस नकेइत त्वार्त थउरि ड्वाक्कु खोय् (सागर) तिरकु च्वङन् बाँसुरी फुयेन् च्वंगुजु ।

बाँसुरी फुर्न हाबि हाबिय् भारत देशय् म्येहल्गु मि मोहम्मद रफि, आनन्द बख्शी, शंकर जयकिशन, लता मंगेशकर पिसिन् हले बाँ–बाँलकु नुगरकु तु थिउ म्येपे लयकु पितकार्न आमु ठाइँकु हतिइथि ब्वयेन् च्वंगु जाङलपेनुङ् आमे बाँसुरी सर तायेन्लि थउ महलेन् सुम्मके न्येङन् च्वंगुतन् । इथि स्वर्न आमु ल्यास्म्हा मिय् जीवनकु हातिङ् बामलकु म्वजुइ मल्गु घटना जुयेन् नुगर छिन्केइत कत् म्वथुयेन् च्वंगु थिनागु चाइदउजु । हात्त हर्स आमुन् बाँसुरी फुर्न फुर्नं मिखालान् ख्वबि हाके सर्ग खेन्न स्वयेन् हातिं हरिम्वाले थिनागु खोइँ दउजु । शायद जुइफरै आम मिन् द्यउ त लुओन्के.. “हे भगवान.. जन्त गिनागु जुनी बिर्मुन् थन्हु जि उ हालतकु थ्येइँ मल्दन..” हङ भाउ खोइँ दमु ।

आमु ल्यास्म्हा मिन् चिला ज्वर ओङ ठाइँ नाप जङ्गलय् दात्तिकु थिगर ड्वाक्कु छेँ खोइँ दउजु । आमुन् थाँ आम ठाइँकु छेँ वा गिबि गिबि थिगर ब्वारा टुल्के मदउ ठाइँ आमु । आम ग्वाठालान् चिला ज्वइत ओन्न खोइँदउ छेँ पुलिसपिस्त आखर ब्वंकेय् व तालिम बित दकेय् ब्वङकुठी जुयेन् च्वन । आले आमु ब्वङ कुठीकु नस्लाटुल्के आखर ब्वङ्केइरि आले पेलाटुल्के तालिम स्येङन्लि लच्छिउरि थिम्हा जुकुन आमु ब्वङकुठी स्वइत तयेन् मेबु दोखुनुं छुट्टि कायेन् ओङ्गु जुयेन् च्वन ।

दाँस्पत्तिय् थेँतु थापरेङ् आखर ब्वङ्केइरि व तालिम बिउरि ज्ये क्वचल्केय् खुन्हु सदां येङन् च्वङ ज्येय् ल्याखाकु पुलिसपिस्त परेड मेथकेइ धोन्केयेन्लि असइ दिनेश न दोख्सेतं लस्कर न तयेन् थउ ज्येखँय् नियमपेन् हङन् हत्चु.. “लौ, आउ थन्हुन्नसि छिजि आखर ब्वइँरि व तालिम स्येइँकाइ ज्ये धोन, केसिन्नसि सरकारन गिबि खट्यातै आँकु थ्येङन् थउ ज्ये सरकारय् नियम कानुन दुपान च्वङन् अनुशासनय् ख्याल तयेन् थउ ल्हाहाकु येउ ज्येखँ त इमान्दार जुयेन् येरित दोखुनु राजी दयेउ हङन् जिन् मन्कु टोनगी.., छिपे हाति दमु..?” हङन्लि दोखुसेनु थि सर् न..“इसि राजी दमु साब” हत्चु । आले परेडलान् दोखुनुं थउ थउ कुठाकु ओन्हिन् ।

आले असइ अर्जुन थउ पालाय् ज्ये धान्केयेन्लि छेँ नापय् ओति (कलधारा)कु ल्हाटुटि सिलित ओङन् च्वंगु आम्ताक्कुतु थिम्हा हवलदार ययेन् दिनेश त इन्सपेक्टर न सत्तये ब्वय् खँ बियेन् ओन । आले अर्जुन ल्हाटुटि सित्तु सिलेन् उक्न आमु पुलिस ब्वङ कुठीय् मूल कुठाकु ओङन् सत्तये कारण न्येन्जु । इन्सपेक्टर न अर्जुनय्् ख्वाल स्वयेन् हत्चु… “ल अर्जुन ! आउ उकु येरिमल्गु ज्ये दोखुनु धोन, ड्वाकुन्दांगु हाकिमपेन् दोखुनु लच्छिय् छुट्टि कायेन् उइँ धोन्हिन् तालिम काउपेनुं केसि सुन्हितु ओयेङ् छि याकर्चान् उ ब्वङ कुठी स्वइमल्गु जुर, उ सुनसान किर व जाङल जुकुन् हले ताइदउ ठाइँकु छन्त म्वछुरिफरै हाति येरि न ल हत् !

” इन्सपेक्टरय् खँ न्येङन्लि अर्जुन न हरिलगैजुर.. “ साहेब ! पुलिसय् जागिरकु यिनागु जङ्गल, याकरचा, घ्यारदउ हङ खँ तु हरिमजि, उ देश व देशय् मिपे रक्षा येरिहङन् वचन बियेन् पा फयेन् ययेन्लि यिनागु खँ पिस्त मन्कुतु काइमजि, यिनागु बाँलकु जङ्गल दमु, गुलि न्येइ न्येइ येउ सर पितकायेन् हल्ग जाङलपेन् दमु । जन्त हातिं म्वछुकु म्वजु, जिन थउ ल्हाकु येउ ज्ये बाँलस्के येरि हजुर न हातिं पिर कायेन्दि माबाल ।” हङन् पित ओन । आले पित ओङन् मेबु कुठाकु साङत केशव त नाप्लत ओन ।

मेबु कुठाकु च्वंगु साङत केशव न आम्त फ्याक्टुइत मेचखेन्न भाउ येङन् हत्चु,… “लौ अर्जुन, हाबिय् पालाकु जि याकर्चा जुर्गी उ छेँ पित मूलखा (गेट)कु डोङन् पियेन् च्वइँत, आउ छन पाला येर । हातियेरि छिजि जुनीन् बिय् कर्म तु यिनागु,.. न्हिनसय् न्हि म्वकेइतरि बेस्न ठाकउ उ ठाइँकु । जङ्गलकु दउ जन्तुय् घ्यारिउरि मद हात्त हर्स उकु दकेय् पार्खलपेन् हत्तर कायेन् येइत मकर न बाहेक मेबु येइ मफउ, आन्थिनुं याकर्चा जुर्न मन तु म्वच्वंगु थिनागु चाइदइ फरै..उकु मि हङ थिम्हां खोइँ मद, गुलि छिजि च्वन्गु आम्लि जुकुन् खेउँ ”

“लौ उ छिजि थउ कर्तव्य खेउँ केशव, थउ ज्येखँ येत्न गुल्प येक्कु मिय् बगाल दयफरै, गुल्प याकर्चा जुइफरै, सिङन् ओन्नसिनुवा याकर्चा तु जुरले थिबगालकु नाप च्वङन् सिकु गुन् दमुले ? कि लडाइँकु ल्वारिमल्दन बगालकु सिरित.. जन्त वा हातिं मापा केशव, यिनागु बाँलकु ओँगौ बन जङ्गल दमु, जाङलपेन् हल्गु ताइदमु, झन आनन्द…” अर्जुनय् खँ दात्तिकु ट्वाप्चियेन् केशव न हरिलगैजुर,..

“उकु जाङलपेन् जुकुन् मखे बाँसुरी फुयेङ् न्येइताइ दमु..” बाँसुरीय् खँग्वारा तायेन् दिनेश अचम्म तार्जु. आले न्येन्जु,.. “बाँसुरी..?” केशव साङत तिर्पाउ थिनागु चायेन्.. “ अँ बाँसुरी.. तर घ्यारि माबाल उ बाँसुरी गुं भूतप्रेत न मखे थिम्हा चिला ग्वाठाला न्हिन् थिपुल चिला ज्वइत येर आले आनग्गे साक्कु न्येइ न्येइ येउ बाँसुरी फुयेन् लिङार ।” आले अर्जुन्न भातिचा ङिल्गु खल क्येङन् हत्चु.. “ल झन् बाँलकु जुर आउ आमु बाँसुरीय् सर्नतु जन्त रस ताकेयेउ..” हङन् थउ ज्येकु ओन ।

लितखुन्हु सुन्हि आठ घडीन्नसि अर्जुन आमु ब्वङ कुठीय् मूलखाकु च्वङन् गल टाहागके टुटि टेक्टेकायेन् पितखेन्न स्वयेन् च्वन अर्जुन । साङत केशव न हङथेँतु जङ्गलय् सिमा धुन्दु हल्गु किर व जाङल न मेप्ता हातिं सर ताइमदउ थिगुर अनकण्टार जङ्गलय् आमु पुलिसय् ब्वङकुठी अर्जुनय् ज्येयेङ ठाइँ जुर । हाति हाति खँ लुओन्के च्वङताक्कु साङत केशव न हङ थेँ तु भातिचा टायेन्लान् बाँसुरीय् सर् (धून) ताइदयेन् येर ।

गुलि गुलि आम बाँसुरीय् सर नाप नाप ताइ दयेन् येर आम्लितु अर्जुनय् मन झन् झन् हतार चायेन् येउ थेँ जुर, आम्त आमु बाँसुरी फु ग्वाठालाय् ख्वाल स्वइत छटपटी तु जुर । गल टाहागके स्वर्न स्वर्न मि स्वयेन् हाखेन चिलापेन्..“म्ह्या… उम्ह्या..” येङन् हलेन् बथानतु अर्जुन च्वङ मूलखा हाखेन थ्येन्द येर । स्वर्न स्वर्न छेरकु हेँगौ फेटान् चियेन् बाँसुरी फुयेन् तु आम मूलखा हाखेनलान् जङ्गलखेन्न ओन । अर्जुन्न आमे म्वग्र ख्वाल जुकुन् स्वयेन् याकर्चां मिसमिसन न्यिलेन् च्वन हातिं महत्चु ।
आउ उ अर्जुन व आमु चिला ग्वाठाला नाप हातिं नाताय् गुखिन्् चिय् वा मद, आन्थिनु नाता गिथि येङन् स्वात, गिबिटुल्के आपे नाप गिनागु खँ जुर आम ग्वाठालाय् खास बाखनुरि लिबि तै ना