नेपालको बहुभाषिक पहिचानलाई राष्ट्रिय स्तरमा उजागर गर्दै मातृभाषाको संरक्षण, संवर्द्धन र प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकले विभिन्न मातृभाषामा समाचार सामग्री प्रकाशन गर्दै आएको छ। गोरखापत्रको ‘नयाँ नेपाल’ बहुभाषिक पृष्ठमा माझी भाषासहित विभिन्न भाषालाई स्थान दिइनुले भाषिक विविधताको सम्मान र समुदायको मौलिक पहिचान संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ।

मातृभाषा कुनै पनि समुदायको संवादको माध्यम मात्र होइन, त्यो समुदायको इतिहास, संस्कृति, परम्परा, ज्ञान र सामूहिक पहिचानको आधार पनि हो। पुस्तौँदेखि बोलिँदै आएका भाषालाई लिखित रूपमा अभिलेखीकरण गर्नु, सार्वजनिक प्रयोगमा ल्याउनु र नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्नु आजको महत्वपूर्ण आवश्यकता बनेको छ। यस सन्दर्भमा गोरखापत्रमा माझी भाषामा समाचार सामग्री प्रकाशन हुनु भाषाको संरक्षण र विकासका लागि सकारात्मक कदम हो।

‘नयाँ नेपाल’ : मातृभाषालाई राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा स्थान

गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकले वि.सं. २०६४ असोज १ गतेदेखि ‘नयाँ नेपाल’ शीर्षकअन्तर्गत बहुभाषिक पृष्ठ प्रकाशन सुरु गरेको थियो। यस पहलले नेपाली भाषासँगै नेपालमा बोलिने अन्य मातृभाषालाई पनि राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा स्थान दिने अवसर सिर्जना गर्‍यो। समयक्रमसँगै विभिन्न भाषालाई समेट्दै यसको दायरा विस्तार गरिएको छ।

बहुभाषिक पृष्ठमार्फत माझी भाषालगायत विभिन्न भाषामा समाचार सामग्री प्रकाशन हुनुले भाषिक समुदायका नागरिकलाई आफ्नै भाषामा सूचना प्राप्त गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ। यसले राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा भाषिक प्रतिनिधित्व बढाउनुका साथै नेपालका विविध भाषा र संस्कृतिलाई सार्वजनिक रूपमा परिचित गराउन सहयोग पुर्‍याएको छ।

माझी भाषालाई पनि यस्तो प्रकाशनमा समेटिनुले भाषाको अस्तित्व र महत्वलाई राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने अवसर प्रदान गर्छ। साथै, मातृभाषामा लेखन र पत्रकारिताको अभ्यास विस्तार गर्न तथा भाषालाई आधुनिक सञ्चारको माध्यमका रूपमा विकास गर्न प्रोत्साहन मिल्छ।

माझी भाषा : समुदायको पहिचान र सांस्कृतिक सम्पदा

माझी भाषा माझी समुदायको मौलिक पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण भाषिक सम्पदा हो। यस भाषामा समुदायको जीवनशैली, सामाजिक सम्बन्ध, परम्परागत ज्ञान, मौखिक इतिहास र सांस्कृतिक अभ्यासका अनेक पक्ष अभिव्यक्त हुन्छन्। यस्ता भाषाको संरक्षण गर्नु भनेको शब्द र वाक्यको संरक्षण मात्र नभई तिनमा समेटिएको ज्ञान, अनुभव र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्नु पनि हो।

भाषाको संरक्षणका लागि घरपरिवार र समुदायमा यसको प्रयोग निरन्तर रहनु आवश्यक हुन्छ। त्यससँगै लेखन, पठनपाठन, साहित्य सिर्जना, शब्दकोश निर्माण र सञ्चारमाध्यममा प्रयोगले भाषालाई थप व्यवस्थित र जीवन्त बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ।

गोरखापत्रमा माझी भाषामा समाचार प्रकाशन हुँदा भाषालाई लिखित रूपमा प्रयोग गर्ने अभ्यासले निरन्तरता पाउँछ। समाचारका माध्यमबाट समसामयिक घटना, सामाजिक गतिविधि र सार्वजनिक सरोकारका विषय मातृभाषामा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ। यसले भाषाको प्रयोग क्षेत्र विस्तार गर्न तथा भावी पुस्ताका लागि लिखित सामग्री उपलब्ध गराउन मद्दत पुर्‍याउँछ।

नयाँ पुस्तामा मातृभाषाप्रति आकर्षण बढाउने अवसर

नेपालका विभिन्न मातृभाषाको संरक्षणमा पुस्तान्तरण महत्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा रहेको छ। नयाँ पुस्ताले आफ्नो मातृभाषा बोल्ने, पढ्ने र लेख्ने अवसर पाएन भने भाषाको प्रयोग क्रमशः सीमित हुँदै जान सक्छ। त्यसैले भाषालाई घरपरिवार, विद्यालय, समुदाय र सञ्चारमाध्यममा प्रयोग गर्ने वातावरण निर्माण गर्न आवश्यक छ।

माझी भाषामा समाचार सामग्री उपलब्ध हुँदा नयाँ पुस्ताले पनि आफ्नो भाषामा समसामयिक विषय पढ्ने र बुझ्ने अवसर पाउँछ। यसले मातृभाषाप्रति अपनत्व बढाउन, भाषा सिक्ने रुचि जगाउन र आफ्नै भाषामा लेखन तथा अभिव्यक्तिको अभ्यास गर्न प्रेरित गर्न सक्छ।

यसका लागि अभिभावक, शिक्षक, लेखक, पत्रकार, भाषाविद्, स्थानीय तह तथा सम्बन्धित संघसंस्थाबीच सहकार्य आवश्यक छ। मातृभाषामा पुस्तक, बालसाहित्य, शैक्षिक सामग्री, डिजिटल सामग्री र समाचारको उत्पादन बढाउन सके भाषाको प्रयोग नयाँ पुस्तामाझ विस्तार गर्न सकिन्छ।

समावेशी पत्रकारिता र भाषिक विविधताको सम्मान

नेपाल बहुभाषिक, बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक देश हो। यहाँका प्रत्येक भाषा र संस्कृतिले राष्ट्रिय पहिचानलाई समृद्ध बनाएका छन्। त्यसैले सञ्चारमाध्यमले विभिन्न भाषिक समुदायका आवाज, अनुभव र सरोकारलाई स्थान दिनु समावेशी पत्रकारिताको महत्वपूर्ण पक्ष हो।

गोरखापत्रको ‘नयाँ नेपाल’ बहुभाषिक पृष्ठले मातृभाषामा समाचार प्रकाशन गर्ने अभ्यासमार्फत भाषिक विविधतालाई राष्ट्रिय सञ्चारको क्षेत्रमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ। माझी भाषासहित विभिन्न मातृभाषाको प्रकाशनले भाषिक समुदायको प्रतिनिधित्व बढाउनुका साथै सबै भाषाको संरक्षण र विकास आवश्यक रहेको सन्देश प्रवाह गर्छ।

मातृभाषामा सूचना उपलब्ध हुनु नागरिकको भाषिक पहिचानप्रतिको सम्मानसँग पनि सम्बन्धित छ। आफ्नै भाषामा समाचार पढ्न पाउँदा समुदायले सञ्चारमाध्यमसँग अपनत्व महसुस गर्न सक्छ। यसले स्थानीय विषयवस्तु, सांस्कृतिक गतिविधि र समुदायका सरोकारलाई सार्वजनिक बहसमा ल्याउने अवसरसमेत प्रदान गर्छ।

मातृभाषाको संरक्षणका लागि निरन्तर प्रयास आवश्यक

मातृभाषालाई समाचार सामग्रीमा समेट्नु महत्वपूर्ण सुरुआत भए पनि यसको दीर्घकालीन संरक्षणका लागि निरन्तर र योजनाबद्ध प्रयास आवश्यक हुन्छ। भाषामा दक्ष पत्रकार तथा लेखक उत्पादन गर्ने, लेखनका लागि उपयुक्त शब्दावली विकास गर्ने, भाषिक अभिलेख तयार गर्ने र नियमित रूपमा गुणस्तरीय सामग्री प्रकाशन गर्ने कार्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

त्यसैगरी, मातृभाषामा प्रकाशन हुने सामग्रीको पहुँच बढाउन डिजिटल माध्यमको उपयोग, अनलाइन अभिलेख निर्माण र युवा पुस्तालाई लेखन तथा पत्रकारितामा सहभागी गराउनु आवश्यक छ। सम्बन्धित भाषिक समुदायका जानकार, ज्येष्ठ नागरिक र भाषा अनुसन्धानकर्तासँग सहकार्य गर्दा भाषाको मौलिकता र सांस्कृतिक सन्दर्भलाई पनि संरक्षण गर्न सकिन्छ।

माझी भाषाको संरक्षणका लागि समुदायको सक्रिय सहभागिता सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष हो। भाषा बोल्ने समुदायले दैनिक जीवनमा यसको प्रयोगलाई निरन्तरता दिनुका साथै नयाँ पुस्तालाई सिकाउने वातावरण बनाउनुपर्छ। सञ्चारमाध्यम, शैक्षिक संस्था र स्थानीय सरकारको सहयोगले यस अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउन सक्छ।

निष्कर्ष

गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकको ‘नयाँ नेपाल’ बहुभाषिक पृष्ठमा माझी भाषालाई स्थान दिइनु मातृभाषाको सार्वजनिक प्रयोग, भाषिक प्रतिनिधित्व र सांस्कृतिक पहिचान प्रवर्द्धनका दृष्टिले महत्वपूर्ण पहल हो। यसले माझी भाषामा समाचार सामग्री उत्पादन र पठनको अवसर विस्तार गर्नुका साथै भाषालाई लिखित रूपमा अभिलेखीकरण गर्ने सम्भावना बढाउँछ।

मातृभाषा संरक्षण कुनै एक संस्था वा समुदायको मात्र जिम्मेवारी होइन। यो राज्य, सञ्चारमाध्यम, शैक्षिक संस्था र सम्बन्धित भाषिक समुदायको साझा दायित्व हो। माझी भाषालगायत नेपालका सबै मातृभाषाको संरक्षण र विकासका लागि नियमित प्रकाशन, पुस्तान्तरण, अध्ययन-अनुसन्धान र प्रविधिको उपयोगलाई प्राथमिकता दिन सके नेपालको भाषिक विविधता भावी पुस्तासम्म सुरक्षित राख्न सकिनेछ।

भाषा बाँच्नु भनेको समुदायको पहिचान, इतिहास र संस्कृति बाँच्नु हो। त्यसैले माझी भाषासहित सबै मातृभाषाको संरक्षण, प्रयोग र प्रवर्द्धनलाई साझा अभियानका रूपमा अघि बढाउनु आजको आवश्यकता हो।