तिवार येर्न ट्वालय् मुचापेन् अझ हरिमल्नसिन् छिजि नाप लाङाकु म्येथउ मुचा ताक्कुय साङत त्वासपेन् दउजु । वलिधुन्दु थन्केसीयथेँ गोइ स्वन, तपुल स्वन होर्सङ् यक्कु मदउजु । आन्थिनु दुधुसोन (लालुपाते) थिखाके होयन् चोङ्गु खोईदउजु ।

छिजि द्वाल्खाय् ल्यास्मा, ल्यासिमिसा बुय ठाइँ द्वाल्खाकु आम्ताक्कुय खँपेन् लुँओन्केन्र्सीन कौडी मेथउ बुराखारापेन् छेँछेँकु ग्वार्मुङन् च्वङ ख्वइँ दउजु । गिबिङ् गिबिङ् तास मेथउजु । चपिल कुठा दुपान कौडी मेथय सर् पिपानटुल्के ताइ दउजु ‘मार्रा मार्रा।।’ हङन् । 
आमताक्कु मैनटोल च्याङन् जुवा म्येथकेय यकुतन ।

आले गिबिङ् तास म्येर्थस न्हुनहाय सर् ‘१७ भए खा।।’ ‘एक्का जोडा‘’ हङन् बेस्न चिउतन्जु । थन्केसी आमु खँ लुँओन्केन्र्सीन आमताक्कुय सरकारी ज्यखँकु आनागु जुवा तास मम्येथकेईरी कानुन ऐन मदउरा हङ थेँ चाइदयन् यर । हात्तहर्स लाङा, फर, डोबर यले स्वर्सङ् ‘लङ्गुरबुर्जा’ म्येथकेय् ख्वइँदउजु । पुलिसपेन् थन्केसीय थेँ ठाइँठाइँकु तय ख्वइँ मदउजु । हातिङ् बाँमलकु नासजु ज्य खँ जुहेजुर हर्सङ् चरिकोट टुल्के सत्तर उइँमल्गु जु । थनुकेसीयथे सञ्चारपेन हातिङ मदउजु ।

उ ब्यलाकु बुँकु या सियन् लइब्याला जुय लागिन् यले स्वर्सङ् म्वासके याये सुँपेन् खोईँदउजु हर्स स्वाँराधु्रन्दु कोत ओँगके च्वङ्गु डुसीय नल खोईँ दउ आले डुसी ह्वयेन् सियेन् ट्वयेन् सियेके ख्वइँ दउजु । आउ थन्केसी घत्केथेँ बुँकु या ख्वइँमदइ दउजु हर्स डुसीङ् गिबिङ् गिबिङ् जुकुन् ख्वइँ दउ जुयन् चोन ।

थनकेसी द्वाल्खा देश दुपान बुँस्वाँराय ज्य यकुमिपेन्तु मदई धोन्जु । ब्वङकुठीकु टुल्के आखर ब्वन्द ओङ्गु मुचापेन् टुल्के खोई मदयन् यईधोन्जु । झिम्निस् किलास बोईँ ध्वङ कत्नङ् येँदेश खेन्न छ्वइरी व उइँरी चलन जुयन् द्वाल्खा जुकुन् मखे दोलखा जिल्ला आले नेपालय गाउँतु झण्डै पोङ्ला थेँ जुयन् वङन् च्वन । अझ झन् थन्केसीवा समद्रपारीय देश खेन्न वङन् आखर ब्वइँरी व जागिर नइरी यत्नसिन् थउ ठाइँकु पुलेन् मायायकुपेन्तु येक्कु दयेन् यउदमु ।

तिवारय खँ लाइमल्नसिन् त्रियोदशीखुनहु कोकपूजा, चतुर्दशीखुन्हु खिचापूजा, आमसीखुन्हु सुन्हि गिसा पूजा येङन् बन्हिये ब्यालाकु चपिलकु हेँगौ चान् ब्वँथिलेन् पिनार च्वयेन् लक्ष्मीदेउये टुटिपाली दके मुलखालान् दुत येङन् ल्वाप्ट, कुठा थेन्के याकुठी व देउकुठाटुल्के डोल्ठुकु इतार च्याङन् पूजा यङन् समैबजी नय् चलन दउजु । लुँखा व ढुक्ठी बाकसधुन्दु तपुल स्वनन बार्चाकु सिँदर छ्वालके दकेयन् छ्वात्के पूजा यकुतन् । आमताक्कु थन्केसीयथेँ बिजुली व मैनइतार मदउजुु आले दोख्सेय् छेँ चपिल, कुठा व झ्याला डोल्ठुय इतार न तु झललल त्वाकउजु ।

म्वःपूजाखुन्हु सुन्हि वासा पूजा यङन् बल्न्हिताक्कु म्वःपूजा यरिउरी चलन दउजु । गु चलन थन्हुटुल्केङ् छ्यालेन्च्वङ दमु । म्वःपूजा त स्वनिगः देशये मिपिसिन् ‘म्हः पूजा’ हतहिन् । खस खँउरी उ पूजा थउ म्वग्रत थउतु पूजा येरिउरी खेउँ । उ न्हिखुन्हु तु नेवार जातपे द हिल्गु न्हि ‘नेपाल सम्वत्’ मानेतहिन् तर आमताक्कु द्वाल्खाकुु उ चलन मदउजु । घत्केङ् लिबिजुकुन् उ चलन पितकाये खेउँ ।

द्वाल्खाकु थिता खँरि भातिचा ब्यागल चलन खोईँदमु । आमु हाति हर्स रीतिरिवाज दोखुनुं नेवारपे पात्रोय् ल्याखाःन् तिथिकु येर्सङ् विधिपेनुरि बार्मुनपे साफरकु च्वय ल्याखाःन् येरिउरी चलन दमु हङ मतलब थउतु जातय बार्मुन् तय चलन मद । बुग्देउ पूजा, कुमारी पूजा व महनीताक्कु जोशीपिसिन् पूजा यर्सङ् मूल ज्यखँ कि दाहाल बाजे कि सापकोटा बाजेपिसिन् येकुतन् । जुईतवा दोखुनु विधि नेवार बार्मुनपे ल्याखाःन् यर्सङ् ब्वइँत व बाखन कइँतरि पर्वते भाषालान्ुतु यङन् चोङ्ग दम ।

थन्केसी नेवारप न्हुलु द ‘नेपाल सम्वत्’ बाँलस्के ङाकेये यय दमु । नेपाल दुपानजुकुन् मखे पिबि देशकु च्वंगु नेवारपिसिनुं उ न्हि त घत्केङ् मान्यता बियेन् येउ ख्वइँदमु । अम्रिका, जापान, अष्ट्रेलिया यले च्वन्सङ् थउ रीतिरिवाज ङाके च्वङ ख्वइँदर्न नेवार जुेयेन् जन्म कायेकु गर्व ताइमल ।

तिवारय दोखुनुस्वयन् लिखनय न्हि हङ किँजपूजा खेउँ । उखुन्हु तिता केहेँ दउपिसिन् किँजपूजा येतहिन् । हाबिलिबि ब्याहाजुयेन् टायन् च्वङन्च्वंगु तिताकेहेँपेन् थउ मायेछेँ ययन् दाजुकिँजय जुनी, जीवन बाँलकु थ्वजु, आयु टाहागयन् यल्पनु हाइसञ्चो जुयन् थ्वच्वँ हङन् बाँलकु ट्वइँरी उ न्हिये थउतु विशेषता दमु । ए न्हिय नाम किँजपूजा जुर्सङ् तातन् किँज त आल दाजु त केहेँपिसिनुं पूजा यतहिन् आले तिताकेहेँतु मदउ त निनीपिसिनुं पूजा यतहिन् ।

द्वाल्खा देशय थउतु अस्तित्व दमु थउ मूल ज्यखँ, रीतिरिवाज, भाषा, नखतचखतत गुल्पनुं माताङ्के छ्यालेन् च्वइँलौ । इले वन्सङ् यले थेन्सङ् थउ माबुँ व माभाषा त माया यरिलौ ईनागु तिवार दन्द मानेरित त्वार्मतइलो । थउ गच्छेय ल्याखाःन् नखतचखत ङाकेइलौ । ड्याबा दमु हङन् मेपिस्त क्येइँत गत्के फुम्र्यास् मयेरिलौ । 

उ तिवार व नेपाल सम्वत् ११४६ ब्यालाकु छिजि बाँपिझ्याला मिडिया द्वाल्खा–येँ खेन्नलान् भिङ्गु टोनगु । जय द्वाल्खा भीमसिन् देउ ।