नेपाल सम्वत् ११४६, गुंल्लाथ्वः ८ अष्ठमी (४ भाद्र २०८३, २० अगष्ठ २०२६) बिहीबार, बाँपिझ्याला । प्राचीन शहर भीमेश्वर नगर –२, दोलखामा शताब्दीऔँदेखि निरन्तर चलिआएको परम्परागत पञ्चदान (चिचा पाङ्जा) पर्व यस वर्ष पनि धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक उत्साह र आपसी सद्भावका साथ मनाइएको छ। प्राचीन बौद्ध संस्कृतिको जीवन्त केन्द्रका रूपमा परिचित दोलखामा मनाइने यो पर्व यहाँको मौलिक संस्कृति, धार्मिक परम्परा र ऐतिहासिक पहिचानसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।

पञ्चदान पर्व बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको महत्वपूर्ण पर्वका रूपमा लिइन्छ। यस अवसरमा श्रद्धालुहरूले विहार, चैत्य तथा धार्मिक स्थलहरूमा पुगेर पूजा–आराधना गर्नुका साथै विभिन्न सामग्री दान गर्ने परम्परा छ। दान, पुण्य र धार्मिक सेवामार्फत सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्ने भएकाले यो पर्व धार्मिक दृष्टिले विशेष महत्व राख्ने स्थानीय बताउँछन्।

दोलखामा पञ्चदानलाई ‘चिचा पाङ्जा’ नामले समेत चिनिन्छ। पर्वका क्रममा स्थानीय बौद्ध समुदायका मानिसहरू परम्परागत विधि तथा संस्कारअनुसार सहभागी हुने गर्छन्। बिहानैदेखि धार्मिक स्थलहरूमा श्रद्धालुको चहलपहल बढ्ने तथा विभिन्न स्थानमा पूजा, दीप प्रज्वलन र दान गर्ने क्रम चल्ने गर्दछ।

दोलखा शहर आफैँमा प्राचीन नेवार सभ्यता, बौद्ध तथा हिन्दू धार्मिक परम्परा र ऐतिहासिक सम्पदाको महत्वपूर्ण केन्द्र हो। यहाँ रहेका पुराना विहार, चैत्य, मन्दिर, पाटी–पौवा तथा परम्परागत बस्तीले दोलखाको समृद्ध इतिहासलाई प्रतिबिम्बित गर्छन्। यही ऐतिहासिक परिवेशमा मनाइने पञ्चदान पर्वले दोलखाको प्राचीन बौद्ध परम्परालाई जीवन्त राख्न महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउँदै आएको छ।

पर्वका अवसरमा विभिन्न उमेर समूहका स्थानीयको सहभागिता देखिन्छ। ज्येष्ठ नागरिकदेखि युवापुस्तासम्मले परम्परागत धार्मिक विधिमा सहभागी भएर पर्व मनाउने गरेका छन्। यसले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो पुर्खाले संरक्षण गर्दै आएको धर्म, संस्कृति र परम्पराबारे जानकारी गराउनुका साथै सांस्कृतिक निरन्तरतामा समेत सहयोग पुगेको स्थानीयको विश्वास छ।

पञ्चदान पर्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष दान र सामाजिक सद्भाव हो। पर्वका क्रममा गरिने दानलाई पुण्य प्राप्तिको माध्यमका रूपमा लिइन्छ। धार्मिक विश्वाससँगै दान गर्ने संस्कारले समाजमा सहयोग, सहकार्य र भ्रातृत्वको भावना विकास गर्नसमेत मद्दत पु¥याउँदै आएको छ।

दोलखामा बौद्ध र हिन्दू धार्मिक परम्परा लामो समयदेखि आपसी सहअस्तित्वमा अघि बढ्दै आएका छन्। पञ्चदान जस्ता पर्वले यही धार्मिक सहिष्णुता र सामाजिक एकताको भावनालाई थप मजबुत बनाउने गरेको स्थानीयको भनाइ छ। पर्वमा सहभागी समुदायबीच धार्मिक आस्था मात्र नभई पारिवारिक तथा सामाजिक सम्बन्धलाई समेत नवीकरण गर्ने अवसर प्राप्त हुन्छ।

इतिहासविद् तथा संस्कृतिविद्हरूका अनुसार दोलखा नेपालको प्राचीन बस्ती तथा व्यापारिक केन्द्रमध्ये एक हो। काठमाडौँ उपत्यकाभन्दा पनि पुरानो बौद्ध सांस्कृतिक प्रभाव रहेको मानिने दोलखामा आज पनि प्राचीन धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराहरू विभिन्न पर्व र जात्रामार्फत निरन्तरता पाउँदै आएका छन्। पञ्चदान पनि त्यही लामो सांस्कृतिक परम्पराको महत्वपूर्ण हिस्सा हो।

आधुनिक जीवनशैली र बदलिँदो सामाजिक परिवेशका कारण धेरै पुराना परम्परा विस्तारै कमजोर हुँदै गएको अवस्थामा दोलखामा पञ्चदान पर्वलाई निरन्तरता दिइनुले सांस्कृतिक संरक्षणको दृष्टिले विशेष महत्व राखेको छ। स्थानीय समुदायको सक्रियता र बज्रचार्य परिवारका सदस्य युवा रामभक्त बज्रचार्य र सन्दीप बज्रचार्यको सक्रियताले पुस्ताको सहभागिताले पर्वको मौलिकता जोगाउन थप सहयोग पुगेको स्थानिय दोलखावासीको भनाई रहेको छ ।

दोलखाको ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि समेत पञ्चदान पर्व महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्ने स्थानीयको धारणा छ। प्राचीन शहर, ऐतिहासिक मन्दिर तथा विहार, नेवार संस्कृति र विभिन्न जात्रा तथा पर्वलाई एकीकृत रूपमा प्रचार गर्न सके दोलखालाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनको आकर्षक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना छ।

यसरी शताब्दीऔँ पुरानो पञ्चदान पर्व केवल धार्मिक अनुष्ठानमा सीमित नभई दोलखाको इतिहास, बौद्ध संस्कृति, मौलिक परम्परा, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक पहिचानको जीवन्त दस्तावेजका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ। पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको यो परम्परालाई आगामी पुस्तासम्म सुरक्षित रूपमा पु¥याउनु स्थानीय समुदाय र सम्बन्धित निकायको साझा जिम्मेवारीसमेत देखिन्छ।