पशुपति चौलागाईं नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनभित्र संगठन निर्माण, कार्यकर्ता व्यवस्थापन र जिल्ला–प्रदेश तहको राजनीतिक प्रभावका कारण चिनिने नेता थिए। उनी विशेषगरी नेकपा ९एमाले० भित्र दोलखा जिल्लाबाट उदाएका प्रभावशाली नेतामध्ये गनिन्थे। उनको राजनीतिक पहिचान केवल चुनाव जित्ने नेताको रूपमा मात्र होइन, संगठनलाई गाउँ–गाउँसम्म विस्तार गर्ने कार्यकर्तामैत्री नेताको रूपमा पनि बनेको थियो।

उनको राजनीतिक यात्रा विद्यार्थी आन्दोलनबाट सुरु भएको मानिन्छ। तत्कालीन वामपन्थी विद्यार्थी संगठन अनेरास्ववियुमा सक्रिय हुँदै उनले राजनीतिक प्रशिक्षण पाए। त्यस समय नेपालमा पञ्चायती व्यवस्था अन्त्य र बहुदलीय प्रजातन्त्रको आन्दोलन तीव्र हुँदै गइरहेको थियो। यही वातावरणमा चौलागाईंले वाम राजनीतिलाई आफ्नो वैचारिक आधार बनाए। विद्यार्थी राजनीतिबाट जिल्ला संगठन हुँदै उनी एमालेको केन्द्रीय तहसम्म प्रभाव जमाउन सफल भए।

दोलखा जिल्ला लामो समयदेखि एमालेको बलियो आधार क्षेत्र मानिन्छ, र त्यस क्षेत्रमा पार्टी संगठनलाई मजबुत बनाउन चौलागाईंको भूमिका उल्लेखनीय मानिन्थ्यो। उनले स्थानीय तहका कार्यकर्तासँग प्रत्यक्ष सम्पर्क राख्ने शैली अपनाएका थिए। गाउँका सामान्य कार्यकर्तासँग पनि व्यक्तिगत सम्बन्ध बनाउने उनको बानी थियो, जसले गर्दा उनी “संगठनका नेता” भनेर चिनिन्थे। चुनावी राजनीतिमा मात्र सीमित नभई संगठन निर्माणमा उनको ऊर्जा बढी केन्द्रित देखिन्थ्यो।

संविधानसभा र प्रतिनिधिसभाको राजनीतिमा पनि उनको उपस्थिति देखियो। उनी संविधानसभा सदस्य बनेपछि संघीय संरचना, विकास योजना र स्थानीय आवश्यकतासम्बन्धी विषयमा सक्रिय देखिन्थे। विशेषगरी दोलखाको सडक, स्वास्थ्य, शिक्षा र पूर्वाधार विकासबारे उनले निरन्तर आवाज उठाउने गरेका समाचारहरू विभिन्न नेपाली सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित भएका छन्।

बागमती प्रदेशको राजनीतिमा उनको प्रभाव अझ बढ्दै गएको समयमै उनको स्वास्थ्य बिग्रिएको थियो। २०७८ सालमा कोरोना महामारीको दोस्रो लहर नेपालमा अत्यन्त घातक बनेको बेला उनलाई पनि संक्रमण भयो। काठमाडौंमा उपचारका क्रममा उनको निधन भयो। उनको मृत्युले एमालेभित्र विशेषगरी बागमती प्रदेश र दोलखाका कार्यकर्तामा ठूलो भावनात्मक असर परेको थियो। धेरै नेताहरूले उनलाई “संगठनमा समर्पित नेता” भनेर श्रद्धाञ्जली दिएका थिए।

उनको निधनपछि दोलखामा विभिन्न स्मृति कार्यक्रम सञ्चालन गरिए। चरिकोट अस्पतालको नाम परिवर्तन गरेर “पशुपति चौलागाईं स्मृति अस्पताल” राखिनु उनको राजनीतिक र सामाजिक योगदानको सम्मानको रूपमा हेरिएको छ। 

आज पनी पशुपती चौलागाईलाई दोलखा जिल्लावासीले उतिकै सस्मरण गर्ने गर्छन् । बाँपिझ्याला मिडिया र दोलखावासीको तर्फबाट पाँचौ स्मृती दिवसको पुन्यतिथीमा हार्दिक श्रद्धासुमन ।