Search

छिजि मा द्वाल्खा नेवार जातीन् न्हुन हाय मा भाषा ‘खँमुलोँये’ – (व्याकरण) य न्हुलु लाङा

छिजि मा द्वाल्खा नेवार जातीन् न्हुन हाय मा भाषा ‘खँमुलोँये’ – (व्याकरण) य न्हुलु लाङा

पेगुर—ब्व (चौथो भाग)

थुकेइमल्गु खँः
द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषाये खँमुलोँ (व्याकरण)कु छ्यालिमल्गु मूल खँत जुकुन् उकु तइटेङ दमु । अंग्रेजी व पर्वते खस भाषाकु तये दोखुनु खँ उकु तइमल्गु ख्वइँमद । हात्त हर्स आमु खँमुलोँकु (व्याकरण) तये ल्याखाःकु तइमल्गु खँ मुचान्नसि ब्वङकुठीलान् सके यये दमु गिथिकिः नाम त टाहागके बयान येरिमल्गु ख्वइँमद । बरु खँमुलोँ (व्याकरण)कु छ्याले विषयगत खँ त म्वरनाम (शीर्षक) तर्न उ कत्न तर्स हातिजुयेउ दोख्सेङ् सर्सल्ला दइमल । उकु तइम्वाले व क्येइँम्वालेतु सही खँ खेउँ हरिम्वालेमखे । उकु थिपुल स्वइलौ,

द्वाल्खा नेपाल भाषा खस (पर्वते) भाषा
सर् ध्वनि
आखरल्याखाः वर्ण
आखर अक्षर
खँग्वारा शब्द
खँमुङग्वारा वाक्य
नाम नाम
काँचा नाम सर्वनाम
गुणक्येङ्गु खँग्वारा विशेषण
ज्येक्येङ्गु खँग्वारा क्रियापद
ब्याला क्येङ्गु काल
जातक्येङ्गु लिङ्ग
अव्यय अव्यय
प्रत्यय प्रत्यय

मूल उ खँपेन् खँमुलोँकु छ्यालीमल्गु दमु । गाउँ ठाइँ थ्वजु या शहरकु च्वंगुपेन् थ्वजु मुथुन् न्वन्हाये खँकु मिपिस्त खँमूलोँ (व्याकरण)ये ख्याल मयेत्हिन् । मुचान्नसि बामान्, टेवालये साङतपिसिन् थ्वजु आले ड्वाकुन्दांगु येउङ् थ्वजु न्वन्हार्न इनागु खँकु ध्यान मबिहिन् । इनागु खँ त पुरान् परम्परा थिनागु मानेतहिन् । आउ थनुकसी मिपेन् घत्केङ् खँ सकेइ ध्वन्जु गिबिङ् हातिङ् खँलार्नसिन् गु खँग्वारा गिबिलस्के गिथि छ्यालेन्च्वन आखरत गिथि वायेन् च्वन आमु दोखुनुङ् स्वयेन् मिपे आनीबानी व बल थुके कारहिन् । उ कारण्न तु उ खँमूलोँ स्येइँमल्गु सकेइमल्गु दमु ।

खँग्वाराः
आउ उस्वयेन् थाबि सर्, सरल्याखा, आखरये ज्ये क्येइँधोङ जुर । आउ खँग्वाराखेन्न स्वइलौ, गुं थिगर आखर थ्वजु या निस्गरउङ् जुइफरै या सोंगरउङ् जुइफरइ उ स्वयेन् घत्के आखरउङ् ट्वाक्स्याङ जुइफरइ आनागु आखर न थउतु ल्याखान् अर्थ क्येनै हर्स आमु आखरपे ग्वारा त खँग्वारा हङन् थुकेइमल । गु खँग्वारान् ठाइँ, वस्तुभाउ, हातिङ् सार्दाम खेङ् हङ् ओँसिके ज्येखँये ल्याखा क्यनै, मुल क्येनइ हर्स आम्त ‘खँग्वारा’ हङन् सिकेइमल । उकु स्वइलौ,

जि, आमु, लुङा, फटिक, बटिमेस, धुँ, च्वापा, खो, टायेन्, येँ, कुसा, बटिङखाँडा थेँतु मिपिसिन् न्वन्हार्न, च्वर्न छ्याले आखरपे ओप्तेचा हुल त खँग्वारा हङन् थुकेइमल । उ खँग्वारातङ् थउतु दयेन् मुल (बनोट), पितयेउ मुल (स्रोत), ज्ये (कार्य)ये ल्याखाकु खँमूलोँ गुरु (व्याकरण शास्त्री)पिसिन् निस्गुर ल्याखाकु ब्वठयेन् तरइ, उ इनागु दमु,

(क) थउतु दयेन् येउ मुलये ल्याखाकु खँग्वारा त निस्ताजिकु ब्वठयेन् तरई,

१ मूल खँग्वारा (मूल शब्द)
२ ट्वाक्स्याकु खँग्वारा (व्यूत्पन्न शब्द)

१. मूल खँग्वाराः गुरी खँग्वारा गिथि थउतु पितयेउ खेउँ आमु खँग्वारा दकेये ठाइँतु नापमल हर्स आनागु खँग्वारा त मूल खँग्वारा हङन् थुकेइमल, गिनागु हर्स, उकु स्वइलोउ,

द्वाल्खा नेपाल भाषा खस (पर्वते भाषा)
चा माटो
छेँ घर
सिँ काठदाउरा
लोखु पानी
ही रगत
लप्ती पात
बजाङ् तमाखु
फोन फोन


इनागु खँग्वाराकु अर्थ लगैजु मेबु खँग्वारा ट्वाक्स्याङ ख्वइँ मद । अझ बाँलस्के थुकेइ मल्न उ खँग्वाराकु मेबु आखरये अर्थ थुकेउ मदये लाििगन् उतु मूलखँग्वाराजुर ।

२ ट्वाक्स्याकु खँग्वारा (व्यूत्पन्न शब्द)ः थिगुरतु अर्थ थुकेउ निस्गुर खँग्वारा जुर्सङ् निस्गुर अर्थ थुकेउ थिगुर जुयेन् पितयेउ खँग्वारा त ट्वाक्स्याकु खँग्वारा (व्यूत्पन्न शब्द) हङन् थुकेइमल । उ खँग्वाराकु ट्वाक्स्याकु आखरग्वारान् निस्म्हा मिङ् क्येइँफरइ, थिम्हा मि व थिगुर ठाइँउङ् क्येईफरई । उ हङ अर्थ उ खँग्वारा मेबु खँग्वाराये भर कायेन दकेइमल्गु जुयेलागिन् ट्वाकस्याकु खग्वारा हङ खेउँ । गिथिकि उकु स्वइलोउ,

राजदरबार राजा व दरबार
दुर्घटना दुर व घटना
छेइँछे छेँ व छेँ
दुदुपुखुर दुदु व पुखुर
बाबुनानी बाबु व नानी
साचिला सा व चिला
मायापीरति माया व पीरति
मिखासाँ मिखा व साँ


इनागु खँग्वारा त ट्वाक्स्याकु खँग्वारा हरिमल ।

संयोजन : बालकृष्ण श्रेष्ठ “पासा”

मल्टिमिडिया ग्यालरी

Written by 

Related posts

Leave a Comment

error: Content is protected !!