Search

मा भाषा हङ छिजि हा भाषा खेङ वय संरक्षण यरीलौं ।

मा भाषा हङ छिजि हा भाषा खेङ वय संरक्षण यरीलौं ।
राजन श्रेष्ठ, ब्यवसायी

द्वाल्खा जिल्ला भीमेश्वर नगरपालीका वडा ल्याखाः २ ट्वाल्चा ट्वालकु बा स्वर्गिय जगत नारायण श्रेष्ठ व मा बद्री देवी श्रेष्ठय कोखलान् वि.सं. २०३४ दँ चैत्र ला २५ तिथीकु जन्मजु जेठा कय् भाजु राजन श्रेष्ठ खेङ ।
बाणीज्यशास्त्रकु स्नातक यङन दयन दिउ भाजु श्रेष्ठ वि.सं. २०५० दँकु स्वःनिगकु ययन खेङ ।
जन्मठाँई द्वाल्खा जुर्सङ कर्मठाँई स्वःनिग धोलाहिटी –२२, ललितपुर खेङ ।
उ पतकय ल्याखाःकु ल्यास्मा व्यवसायी भाजु राजन श्रेष्ठ व बाँपीझ्याला न्हिपतीय नाप जुउ खँय मुल अंश थपेलागिन् ब्वयन तरगु ।

द्वाल्खालान् ययन थौ दुःख सुख यङन गुङ क्षेत्रकु नाम जाके हाखेन ययन चोङन दिउ व्यक्तित्वय लागिन् उ स्तम्भ दके तयन तरगु । उ स्तम्भ विशेष यङन द्वाल्खाय ल्यास्मापे लागिन् खेङ ।

मा भाषा हङ हाती खेङ ?
भाषा मुङन निस्गुर दमु । थिगुर व्यवहार हिल्केईर िभाषा गु री थौ पेशा व्यवसायय लागिन् छ्यालगु । मेवु मा भाषा गु भाषारी माय प्याटा दुपान चोन्ङनसी तायन ङेङन सेईरी भाषा खेङ । उ मा भाषाकु छिजि पहिचान दमु । उ मातृभाषाय ग्वाहारलान्तु खँ लाई सेन्गु, नई सेन्गु, तोई सेन्गु, आम थि थि कारणपिसिन् यत्ङ मा भाषा छिजि नेवाः जातीय हा भाषा खेङ, मेवु भाषारी काचा भाषा खेङ आन्थि जुयलागिन् हा वा गुनानुङ मोखङ हर्स हा मदके हातीङ अरईङ मोजु । मेवु भाषा री खँ लाईरी थिगुर माध्यम जुकुन खेङ । ईनागु जुयलागिन् उ खँ छिजि दोखुसेनुङ थुई मल, वय संरक्षणय लागिन् हातीन फरई आमुन ग्वाहार यरी मल । मेवु खँ हाती हर्स छिजि मा नेपाल भाषान् छिजित ओसिके तरै । आन्थीतु छिजिन भाषाय संरक्षण यत्कु हर्स छिजितङ भाषान् इज्जत व मान वियउ ।

थय कय् मिचत द्वाल्खाय नेपाल भाषा सेङन तरगु रा ?
जन मुचापे लागिन्री मातृभाषा मोजुयन पितृभाषा जुर हात्त हर्स जि बा द्वाल्खाय नेवार जुर्गी जन मिसा मुचापे मा पिपानाय जुर आमु जुयलागिन् खँलाई मसहिन् । जन मिसा मगर समुदायय जुर उ जुयलागिन् बाच्ता ठाउ जुयन चोन । गु व्यला जन मुचापेन थउ माय प्याटाकु यर आमताक्कु भिन्न समुदायय जुयलागिन् आकुलान्नसीतु सेई मफरहिन् । मेवु खँ हाती हर्स गुल्प जन मुचापिसिन् जन्म कायन ब्वकु पाराक तरहिन् आमताक्कु जिङ थउ पेशा, व्यवसायय कारणन् यत्ङ आपे नाप बाँलस्के छेँकु चोई मन्त, जन मा आमताक्कु पिपान चोङ जुयलागिन् छिजि उ द्वाल्खाय नेपाल भाषा सेई मफयन चोनहिन् । तर स्कुलकु आपसिन् नेवारी भाषा कायन बोङन चोनहिन् आन्थी कायन चोन्सङ ठायन चोन । आउ जन मा नाप मुचापिसिन् खँ लाई म्वालेन चोनहिन् खँ लारहिन् आमुजुयलागिन् जन्त आश दमु मुचापिसिन छिजि मा भाषा सेयङ हङन ।

द्वाल्खाय नेपाल भाषा, जात्रामात्रा व चाडपर्व न्हियन्हि ताङन ओङन चोन वय संरक्षणय लागिन् हाती यरी मलेउ ?
भाषा हङ ईनागु जुर की समय थे छिजिन मेवु मेवु भाषा तङ प्राथमिकता विई मल्दन हात्त हर्स मा भाषा हङ छिजि थउ पहिचानय लागिन् जुकुन जुर तर अग्रेजी भाषा सुत्ता मेवु मेवु भाषा थन सेईतु मल्गु जुर उ जुयनुङ छिजि भाषा लिखन लत रा हङ जन थउ विचार दमु । आउ गसान गसान छिजि थउ मा भाषा सोयन मेवु भाषा महत्व दयन ओङन चोन तर गु हा भाषा खेङ आमे संरक्षण यरी मल्गु थनुय आवश्यकता दमु यदी छिजिन आन्थी यरी मफर्गु हर्स हातिङ औचित्य मदई फरई । उ जुयलागिन् छिजि द्वाल्खामीपेन नाप लङ ठाँई, ज्य खँकु छिजि मा भाषातु छ्याली मल्गु खोनगी । आन्थीतु बनभोस् सुत्ता मेवु मेवु ज्य खँ दुन्दु छिजि थउतु भाषान् ज्य खँपेन हिल्केई मल ईथी छिजि गिवी नापलतगु आकुरी थउ मा भाषान् दोखुनु ज्य खँ यरी मल ।


आन्थितु दाईपेन उ छिजी द्वाल्खाय नेपाल भाषा संरक्षणय अभियानकु लगई जुयन चोनगु उ खँ त दोखुसेनुङ बाँलस्के थुयन ग्वाहार यरी मल । ल दाजु हरसिन्ले थमु उ भाषाय संरक्षण यरी मल हङन लिङायन चोनगु गुल्मन ग्वाहार यङन चोनहिन् । ईनागु खँकु ग्वाहार मद उ खेउ तर खाएउ खँ खेङ । मेग्ह छिजी मा भाषान् पती पित कायन ययन चोङ्गु पे हर्स थनु अनलाईनकु ययन चोनगु ईनागु बाँलकु खँकु दोखुनु थिठाँई चोङन ग्वाहार यरी मल बाँलकु हाती बाँमलकु हाती हङ छिजिन पाके सोई मल ।


पेशा, व्यवसाय ज्यन यत्नहिन् छिजि भाषा व संस्कृतीय महत्व मदई फरई ज्यउ तर थउ पहिचानय लागिन् वय ड्वाकु महत्व दुम । छिजी थउ जिवनकु भाषा व संस्कृतीय ड्वाकु महत्व दमु । ईथि जुयलागिन् ज्य यकु मिपिस्त ग्वाहार यरी मल । भाषाय लागिन् साफरकुठीपेन चल्केई मल । आउ उपेन्द्र प्रधान ड्वाकु खँ मखे तर उपेन्द्र प्रधानन् ल्वापठोङ खँ बाँलकु जुर हर्स आम्त ग्वाहार यङन मेवु मेवु उपेन्द्र प्रधानय जन्म जुकेईय लागिन् ग्वाहार यरी मल ।
आउ आन्थितु संस्कृतीय खेन्न सोर्गु हर्स नकय कोखुर मुचापिस्त उ द्वाल्खाय संस्कृतीय बारेकु ज्ञान वियन सेन्केईरी ज्य खँ यरी मल । आमु ज्य खँकु लगई जुयन चोङ्गुपिस्त ग्वाहार यरी मल आले जुकुन हातिङ जुई फरई मखे हर्स हातिङ मोजु । छिजि भाषा, संस्कृती हङ नेपालय नास जुयलागिन् वय संरक्षण यरीतु मल हङन छिजिन ग्वाहार यङन लिङाई मल हङ जन थउ विचार दमु ।

छिजि द्वाल्खाय सम्पदापे संरक्षण यरीय लागिन् हाति यरी मलेउ ?
सम्पदाय खँ लार्गु हर्स उ छिजि पुर्खापेना, छिजि पहिचान नाप ट्वाकस्याङन चोन, छिजि पहिचान नाप ट्वाकस्याङन चोन । उ जुयलागिन् वय संरक्षण गिथी यरी हङन छिजि बिचार यरी मल हर्स मेवु खँ वत संरक्षण यरीउरी मुल जिम्मा स्थानिय सरकारय खेङ । उ जुयलागिन् वय जिम्मा कायन संरक्षण यरीतु मल । द्वाल्खाय सम्पदापेन छिजि सम्पती खेङ हर्स झन राज्य वा ड्वाकु तु सम्पती खेङ ।

वत गिथी यङन संरक्षण यरीउरी हङन सोचेरी मल नास जुयन ओन्स दकेईय लागिन चासो तई मल । छिजी पुर्खापिसिन् गु चिन्न त्वार्त ओङन चोन आम्त संरक्षण यरीतु मल वयलागिन् छिजि दोखुसेय विचार थिगुर जुई मल्दन । बाँलकु खँकु यउसेन नेतृत्व कार्सङ ग्वाहार यरी मल । द्वाल्खाकु सोर्गु हर्स वती खेन्न सोसिन राईती, बर्जवती, खिगल्चा, छोपती, ओतिचा व जागलवती छिजि नामजाउ वतीपेन खेङ । आन्थितु गणेश देउ, श्यामसुन्दर, नारायणचा, महादेवय देगलपेन थिनागु छिजि द्वाल्खाकु गत्केङ दमु उ नास जुयन ओङन चोन वय संरक्षण यरी मल । वतीकु राईती सोसिन हावि हाविय थे लोखुतु मायाई धोन्जु आम जुयलागिन् आम्कु लोखु ग्वारमुईत राईती सोयन बाच्ता थात चच्छीय लोखु ग्वारमुङ्गु वप्तेचा पुखुर दकेईरी रा ? हाती यरीउरी हङन विचार यरी मल्गु व्यला यई धोन्जु । वय बारेकु स्थानिय निकाय व छिजि द्वाल्खामीन विचार यरी मल ।


तर वती दकेईय लागिन् जि द्वाल्खा उई मफगी तर अजय किंज थिनागु वा यल्पनुङ द्वाल्खा ओङन चोन । आम्कु जिन हातिन फरगी आमुन ग्वाहार वा यरी फरई । ईथि छिजि दउ देउ, देगल व वतीपे संरक्षणय लागिन् भीमेश्वर नगरपालीकाय वडा नाय् आले भीमेश्वर नगरपालीकाय मुल मिन वय बारेकु बाँलस्के सोचेरी मल्दन । ईनागु ज्य खँय लागिन् ढ्यावा छुट्यारी मल्दन ईथी यत्कु हर्स थनुय सोयन केसिय न्हिकु नास मोयुयन संरक्षण यङन उई फयउरा हङ जन थौ विचार दमु ।

थनुकेसी हातीकु वेस्त ?
थनुकेसीरी लकडाउन जुयलागिन् गिथी यङन थौत सुरक्षित दकेईरी हङकु तु वेस्त जुयन चोनगी । लकडाउनकु थउ न थउत जिन आउ हाती यङन चोनगी गिनागु यङन चोनगी हङन मुल्याङ्कन यङन चोनगी । मेवु खँ गु नय चिजकु हाती दमु हङन दोखुनु विचार यत्की, हाती नर्स हाती जुर निर यर रा माया रा हङकु विचार यत्की । मेवु खँ गुन मि री जन थउ मि गुन मि री जन थउ मि मखे हङ खँ थुईरी अवसर नाप लत्की । मेवु खँ अन्तरआत्माय बारेकु बुझई जुईरी अवसर नाप्लत्की । भगवानन् जन्त आउ हाती जुईन हङन ङेन्गु हर्स जि री मुचा जुई हरी हङन चोनगी हात्त हर्स जन मुचापन द्वाल्खाकु तु चोन । ल सोसीन उ पतकन दोखुनु सोयन पहिला थउ ज्यान बच्यारी लागिन् मिपिसिन् ढ्यावा कम्यारी त्वार्त तयन तरै मखे हर्स थनु सोयन हाखेन गुनुङ ढ्यावाय लिखन लिमाङाउ दउरा ? आमु जुयलागिन् थिगुर व्यला यउ जुयन चोन थि थि गत्के खँ पे उ खँपिस्त गुनानुङ धिकेई मफउ ।


गोजीकु टन्न ढ्यावा दयन्ली आमुन थउत लुङमोन्केउजु दुनीयाँन ओसिउजु, ढ्यावा मदेयन्ली थउ त ओसीउजु दुँनियान ओमसिउजु उ समाज ईनागु तु खेङ । आउ न ढ्यावा ज्य विर्जु, न बल न ज्य विर्जु न बैदभ न ज्य विर्जु आमु जुयलागिन् ईनागु ज्य खँकु सकारात्मक सोच जुकन विकास यरी मल हङ लगई जुयन चोन । ईथितु व्यापार व्यवसायकु जन बात्चा जुर्सङ बाँलकु सोच तयार जुईत ग्वाहार यत्चु । जिन व्यापार वाती वाती यतगी तर व्यापारकु नाफा नोक्सानय खँ जुर । प्याज वा खोवी मयााके डेई मफगु हर्स जिन्दगी वा झन आन्थिङ गिवीलान् वित्यारी जियउले वत वा झन दुःख कष्ट यरीतु मल बाँलकु ज्य खँय लागिन् खोवी यत्के तु ज्य यरी मल ।

हातिय व्यापार यगतु ?
ज्यातौं (हयाब्वी) ईक्युप्मेन्टय व्यापार यतगी । आन्थितु आमे पार्टपुर्जापेन हरिमल्स छेँ, पुल, सुत्ता हातिङ दकेई सम्वन्धितय उपकरणपे व्यापार यतगी । मेवु कन्ष्ट्रशन सम्वन्धीय सामानपेन हायन मिईरी ज्य खँ यतगी । थि थि व्यापारीपे संगतन जि व्यापार व्यवसाय खेन्न लगई जुर्गी आन्थितु आम्कु गिथी मेहनत यरी मल हाती यर्स बाँलकु जुर हङ ज्य खँ पेन सेन्गी आमु ज्य खँ री जिन मारे साहु महाजनपे संगतलान् सेन्गी आकुलान्ली जि थउ मुल लिर्ङार्गी । थिगुर खँ ले दाजु जि पहिला गुली धनी जुउईजु लिवि गुल्पनन्सी व्यापारकु लगई जुर्गी आमताक्कुनन्सी गरिव जुउ महशुष यङन तरगी ।

गुल्पनुङ ढ्यावान मग निर काई ठाकउ उ जुयलागिन् व्यापार हङ थउ ठाँईकु चोन थउ व्यक्तिगत जिवन हङ थउ ठाँईकु तई फर्गु हर्स बाँलकु जुर मखे हर्स व्यापार व्यवसाय यकुपिस्त वा निर वा काईतु ठाकउ खेङ । लित हाती खँकु हरीत जिन थौतु ज्य खँ यत्ङ ज्य यकु कर्मचारीपिस्त तलव, सरकारय तिरो, मेवु ज्यँकुठीय भाडाकुडा दोखुनु थउतु सोईमल ईनागु दोखुनु खँ पिसिन् यत्ङ थउतु ज्य खँ यत्ङ भार वा परईतु जुर ।

कोरोनाय संक्रमणरी नेपालकु न्हियन्ही बढई जुयन ओङन चोन ईथी बढई जयन उईरीकु गुन दोष खोनन ?
ईथी न्हियन्ही बढई जुयन थात उईरीकु न सरकारय दोष दमु न जनताय दोष दमु । सरकारन उ भाईरसय संक्रमणलान् बचई जुईतु सामन्य न्युनतम मुल प्रविधि हाई मल्गुजु तर सरकारन हाय खोईमन्त । मेवु खँ हाती हर्स सरकार व जनता थिगुर रथय निस्गुर पाङ्ग्रा खेङ । आमु जुयलागिन् जनतातु मद हर्स गुने देपान शासन हिल्केयउ उ दोखुनु जिम्मा सरकारनतु यरी मल्गु जु । आन्थितु सरकारन हाय खँकु जनतापिसिन्ङ ङेई मल्गुजु उङ जनतापिसिन् ङेङथे लगई मोजुर ।

मेवु खँ नक नक कोरोनाय हल्ला चलई जुय कत्न सरकारन् थिप्पुलन जनतापिस्त छेँ दुपान कुन्जु तर खँ ईथी सोयनु गिवि गिवि छिजि नेपाल दुत स्वाकटाय मुल (नाका) दमु आमकु री पहिला टियन नेपाल दुपान जनतापे सुरक्षाय लागिन् व्यवस्था यरी लगई जुई मल्गु जु ईथी यर्स गत्केङ बाँलकु जुउजु । दुपान कुन्जु तर पिपान आन्थीङ त्वार्त विर्जु ईनागु व्यवस्था मोजुय कारणन् थनु गत्के टाहा गके लकडाउन यङन उई मल्गु व्यला ययन चोन ।

बाँपीझ्याला ब्वङन तरन रा ? द्वाल्खाय ल्यास्माय खेन्नलान् थयत जिन उकु छानेङ तरगी आउ छिजी द्वाल्खावासीपिस्त हातीङ हरीत रा ?
बाँपीझ्याला मजान बोङन तरगी उ पती साफरपतीन्नसी थनु अनलाईन पती टुल्ले थेन्केई त थमु दाजुय गुली ग्वाहार दमु आमु द्वाल्खाय ईतिहासय भाषा क्षेत्रकु थिगुर पाराक सावित जुयन ययन चोन । ईथीतु थयत उ पती पितकाईत ग्वाहार यकु दाजुकिंज, ताताकेहेपे पिस्त जिन दुपान नुगरन्नसी बाँलकु टोनगी । उ अभियानकु जिन हाती ग्वाहार यरी मल आमुन यरी हङन उ पतीलान् दोखुसेत सिकेरगी ।


आउ द्वाल्खाय दाजुकिज, ताताकेहेपिस्त जिन हाती हङन ईनाप यतगी हर्स छिजि यले चोन्सङ द्वाल्खाय सामाजिक ज्य खँकु, भाषा संस्कृतीय खँकु, सम्पदापेन बच्यारीय ज्य खँकु थिठाँई चोङन थिगुर जुयन नेतृत्व यकुपिस्त ग्वाहार यरीलौं । खाली सामाजिक सञ्जालकु जुकुन चोईरी वास्तारी मतईरी, हातीङ द्वाल्खाय सामाजिक ज्य खँकु थउ फय फयथे ग्वाहार यङन ब्व काईलौं । छिजि यले चोन्सङ थउ जन्म ठाँई द्वाल्खात हाती न फरगु आमुन ग्वाहार यरीलौं । भाषा, संस्कृती हङ छिजी पहिचान जुयलागिन् वत छ्यालेन संरक्षण यरीलौं हङन लितङ जिन थपिस्त ईनाप यतगी ।

Written by 

Related posts

Leave a Comment

error: Content is protected !!